2021 VEKE 40 og 41

Ei veke på Jæren i samband med feiring av 90-års dagen til mor. Basen vår har vore hytta som personalforeningen til ansatte ved Jonas Øglænd sykkelfabrikk (nedlagt forlengst) har på Hedlestø i Sola kommune. Ei hytte bygd sist på 50-talet som har beholdt mye av den tids standard med små rom og og køyesenger. Og ei hytte med beliggenhet like ved ei av dei flottaste strendene i landet. Det skulle tilsynelatande ligge til rette for mange fotostunder, men med ansvar på dagtid for barnebarn i aktiv alder blei det bare «eit og anna foto» innimellom og etter leggetid. Været var vindfullt med mykje sjø og regn men litt sol.

Å utfordre naturkreftene på kvar sin måte – enten uti bølgene eller på land med mål å komme så nær bølgene som mogeleg. Dei uti bølgene var blaute – blaute blei dei tre på land og! (IPhone-foto)
Lita jente møter stort hav
Jærstrendene – ein sandkasse med nok sand.

Lyset er fasinerande her ute på kanten av Norge. Navnet Jæren kjem frå det norrøne jaðarr som tyder «rand», «kant» eller «jare». På denne «kanten mot havet» er lyspelet på himmelen ofte spennande – spesielt ved soloppgang og ved dagens slutt. Store bølger trigger og fotografane.

Strandblikk etter solnedgang. Lyspunkt frå Feistein fyr og tre bøyelastere eller shuttle-tankers.

Å studere skipstrafikken forbi Hedlestø gir eit inntrykk av kor viktig havet er som transportåre. Og også mange spennande fotomotiv å finne utpå der.

Tjukt skydekke – men i aust er det ei lita glipe mellom bakken og skyene. Dei fyrste solstrålene får bøyelastaren MT Siri Knutsen til skine i gull eit lite øyeblikk før sola blir lukka inne over skydekket.
MT Siri Knutsen i kveldslys.
«Min båt er så liten og havet så stort……» er det ein religiøs barnesang frå oppveksten. Lågt kamerastandpunkt og høge bølger gir ein høveleg illustrasjon til sangen.

Feistein fyr er eit av desse «evige» motiva som blir avbilda frå ulike vinklar og med ulike objektiv av mange fotografer.

Kveldslys med sola bak skyene.
Morgonlyset før soloppgang.
Det gjeld å kome så lågt som mulig slik at fyret ligg oppå bølgene som tårner opp foran meg. Var desverre ikkje kledd for å legge meg heilt ned i sanden.
Lang lukkertid

Før i tida var vannaktivitetar knytta til sommarhalvåret. No er det blitt ein heilårsaktivitet, og jo meir vêr jo større aktivitet.

Å kome ut frå land var utfordrande for desse surferane.
Bølgelek og kameralek
Kitarane fêr fort,vidt og langt frå land. Denne var langt ute og skremte opp det som var av fugl utpå- blant anna min 500 sjøorrer tok til vingene.
Utgangspunkt overeksponert foto i mangel av ND-filter tatt med Nikon D850 og Nikon 200-400mm f4, iso 64, f32, 1/2sek. Redigert «en del» i Lightroom.

2021 VEKE 39

Det er trostetid no – den rike rognebærhausten har freista store trosteflokkar til å stoppe opp.  Flokk etter flokk landar og «stappar» i seg rognebær. Bæra er på sitt finaste no – «søte, saftige og kjøttfulle».

Frå eit lite kamuflasjetelt følger eg med i trostelivet. Det har blitt mange fine stunder med «kortreist» natur – natur som me har utom stuedøra og ofte ser utan å legge merke til.  På mange vis ei stor naturoppleving som kan konkurrere med harefotografering på Vauldalen eller havørnsafari i Flatanger.

Trostanes lokkerop høyres først – gråtrostens «gih» eller «sjakk-sjakk-sjakk» og rødvingetrostens syltynne lyd – «styyyf». Så høyres vingeslag, sus frå mange fuglekroppar….  Og trea fylles med trost – gråtrost, rødvingetrost og ein og annan måltrost. Dei êt bær eller rettare sluker dei. Flyttar seg til ei bjørk for å fordøye bæra før ny spiseøkt. Eller dei sper på kosten med makk og insekter frå ei nærliggande eng.

På slike dagar er det lyd i skogen; gråtrosten har sitt «skvalder» mens rødvingetrosten syng sine ufullstendige toner. Innimellom høyres måltrostens metalliske enkle lokke- eller varslelyd.

Andre gonger er det heilt roleg – ingen lyd og ingenting å sjå. Men så er det plutseleg ein trost i treet, ein til og ein til. Forsiktig og vaktsomt ter dei seg. Ofte sit dei skjult inne i greinverket. Lurer seg fram og snapper eit bær.  Ved minste forstyrring tar dei til vingene og forsvinn.

Ein morgon var det bare ein og annan trost å se, men desto fleire i trea rundt. Det blei ein minneverdig konsert då sola rann.

Morgonstemning med trostesang og skvalder. Iphone-opptak.

Gråtrosten er den dominerande og lydsterke av trostane. Rødvingetrosten er mindre og opptrer meir anonymt og er meir på vakt. Han held seg ofte inne i greinverket og tar fort til vingene. Han skilles lettast frå andre trostar på det rustrøde feltet under vingene og den markerte lyse stripa over augene.

Dette biletet har tom alt-eigenskap. Filnamnet er 2021-veke-39-6841.jpg

Rett som det er høyres eit brus frå mange mange trostevinger-alle trostane lettar. Ein spurvehauk har gjort eit utfall mot trosteflokken men som oftast blir det bomtur. Ein dag var og haukugla innom plassen utan å lykkas.

Høgt heng dei og sure er dei sa reven om rognbera. Der tok reven feil – det er dei som heng høgst oppe og ytterst ute som modnes fortast og etes først av trosten.

Etter eit par hektiske veker tynnes det ut med bær – får håpe at det er noko att til sidensvans og konglebit om desse staselege fuglane skulle dukke opp litt seinare i haust.

Det er ei fargerik tid no: Bladverket i rogna lyser i grønt, gult, oransje og rødt og dei røde bæra gjer det enda meir fargerikt. Trosten har kan hende ikkje så spennande fargar men på nært hald ser eg at han er vakker på eit litt diskre vis. Han kler rogna! Eksotisk dette – nesten så ein ikkje trur at slike fargepalettar finns her på Røros.

Fotografert med Nikon D500 og Nikon 500mm f 5,6PF  iso 1000 – 3000, lukkartid 1/800sek-1/1250sek.

Gråtrost gjennom eit filter av lauv og rognebær

2021 VEKE 38

Når fototuren går til Innherad på denne tida av året, er det garantert å sjå kortnebbgås og grågås i tusental. Kortnebbgåsa har vore tema for denne bloggen fleire gonger tidlegare. Ein kort repetisjon: Kortnebbgåsa hekkar på Svalbard. Vinterkvarteret til arten er i Danmark, Tyskland og Nederland. Kotnebbgåsbestanden har hatt ein nesten eksponensiell vekst og vinterbestanden er no på rundt 80 000 fuglar. Størsteparten av bestanden rastar rundt Trondheimsfjorden på trekket vår og haust.

Her på Røros er det særleg på hausttrekket me legg merke til kortnebbgåsa. Store flokkar kan ses og høyras til alle døgnets tider. På klåre haustnetter er det ikkje uvanleg å høyre lyden av trekkande gjess. Når dei passerer Røros kan det vere at turen går til områda rundt Mjøsa eller gåsa kan ta strake vegen til Danmark.

I periodar er kortnebbgåsa å se overalt i Innherad. På denne turen var det store flokkar med kortnebbgås samla ute på Nesset på Levanger. Jordbrukslandskapet her er eit gedigent matfat med restar frå haustens avlingar: Korn, gras, gulrot, potet…..

Dette biletet har tom alt-eigenskap. Filnamnet er 2021-veke-38-3196.jpg

Med jevne mellomrom lettar flokkane og himmelen dekkes av tusenvis av kortnebb- og grågås. Eg fann meg ein utkikksplass like ved ein av storgardane på Nesset. Det var ikkje råd å kome nær gåseflokkane men greit nok å sitte på avstand og bivåne når flokkane letta, flaug nokre rundar for så å vende tilbake.

Nokre gonger er det havørna som skremmer opp gåsa. Folk eller hundar som nærmar seg kan og vere grunn til at fleire tusen gjess tar til vingene samstundes. Og nokre gonger lettar dei utan påviseleg grunn. I 2019 skreiv eg slik i bloggen for veke 39: Først høyres «flappinga» av tusenvis av vinger (antall gjess x 2) – som ei storbølge som bryt – så kjem kaklinga – ein kakofoni av lyd – og så bruset av alle gjessene som er i lufta. Delar av utsynet viskes bort av ein grå «gåsevegg». Etter eit par runder i lufta landar flokken att.

Nede ved Eidsbotn var eg på «fotohold» av ein liten kortnebbgåsflokk – det næraste eg kom på denne turen.

Eit par foto med lang lukkartid og bevegelse av kamera høyrer med.

Ein bonusobservasjon – ein oter med to ungar dukka opp inne i Eidsbotn. Ein strandkrabbe var fangsten. I bakgrunnen brunnakker , krikkender og ei myrsnipe.

2021 VEKE 37

Eit av haustens fotoprosjekt har vore rogna – treet med det latinske navnet Sorbus aucuparia. Blomstringa i vår var fantastisk – og rognetrea lyste opp over alt. Med ein god sommar og varm haust låg alt til rette for ein rett rognebærhaust. Og for ein haust – det lyser rødt over alt av rognebær. Og trosten har kome tl dekka bord – meir om det i ein seinare blogg.

Ei tynn «einstamma» høgreist rogn har vore fotoobjekt frå dei fyrste røde bæra og fram til no kor trosten «gasser» seg irognebær.

Dette biletet har tom alt-eigenskap. Filnamnet er 2021-veke-37-0827.jpg
Ei tynn einstamma rogn

Langs kysten og til fjells danner rogna ofte buskform med mange stammar på same rot. Rogna finn me i heile Norge frå sør til nord. I Sør-Norge er det funne rogn opp til 1500 moh. Den er lite krevande og veks i alle jordtypar. Rogna er lyskrevjande, men toler vind. Eit rognetre kan bli opptil hundre år og 10 m høgt.

Frå Wikipedia: «Rogna skal ha sterke magiske krefter, og er blitt brukt som tuntre i både Skottland og Finland for å verna mot alt vondt. I norrøn tid var treet vigd guden Tor……. I Noreg knyter det seg særleg magiske førestillingar til flogrogn, det vil seia rogn som har spira og slege rot oppe i andre tre. Ski laga av slik rogn skulle gå mest av seg sjølv, økseskaft av flogrogn gav vern mot sjølvhogg, og rogn brukt i ymse reiskapar skulle gje vern mot trolldom og vonde makterog det opptrer i fleire segner. «

Når det er mykje rognebær blir det alltid spørsmålet om det blir mykje eller lite snø komande vinter. Det blir sagt at mykje bær gir snøfattig vinter fordi rogna ikkje kan bære tungt to gonger. Andre meiner at mykje rognebær gir snørik vinter for bæra skal vere mat til fuglar og dyr gjennom vinteren. Det er tvilsomt om rogna kan fortelje oss om vêret som skal kome. Men mykje rognebær fortel om vêret som var.

Meir frå Wikipedia:» Rogn blir nytta i treforedlingsindustrien og som fyringsved. Rogneveden er hard og seig, og eignar seg godt som dreieemne og som skaft til ulike verktøy. Tidlegare vart rogn òg brukt til å lage ski og på grunn av styrken har det og vore vanleg med rogn til sleggeskaft. Borken kan brukast til garving og har òg vore brukt som dyrefôr….. Bæra er sure, men kan nyttast i til dømes rognebærgelé. Frysing av bæra gjer dei mindre sure, men senker òg innhaldet av pektin slik at dei blir mindre eigna til gelélaging. Rognebær skal òg vera ein viktig ingrediens i brennevinet Gammel Dansk…….Tidlegare blei rognebær brukt som urindrivande middel, mot nyrestein og mot skjørbuk.«

ICM – intended camera movement – fire forsøk med kamerabevegelse under eksponering og litt hjelp av vinden.

Rognebær fotografert med «rognebærfilter» i forgrunnen.
Ein dag etter regnværet – dråpar med linseeffekt
Haust i skogen

Her er brukt det eg har av linser – frå Nikon 14-24 mm til Nikon 200-400mm telezoom samt Nikon 105mm Macro. Kamera er hovedsaklig Nikon D850

2021 VEKE 36

Bloggtema er invasive eller invaderande planter og dyr. Lupin og brunsnegle er døme på invasive artar. Pukkellaks opprinneleg frå Stillehavet, er eit anna døme. «Invasive arter er dyr og planter, der spredes til områder, som de ikke selv ville kunne sprede sig til, og som samtidig har en negativ effekt på den oprindelige biodiversitet.» Definisjon frå Miljødirektoratet i Danmark

Langs Ann-Magrits vegen her på Røros finn me tre invasive planter: Lupin, blåleddved og ildsveve. Felles for invasive planter er at dei ofte har si opprinning i ein annan verdensdel kor dei har sin funksjon og er tilpassa naturmiljøet der. Dei blir flytta til ein annan del av verden kor dei ikkje har ein naturleg plass og ingen «fiendar».

Dette biletet har tom alt-eigenskap. Filnamnet er 2021-veke-30-1371.jpg
På Island blei alaskalupinen innført rundt 1946. Hensikten var å stoppe sandflukt og jorderosjon skapt avblant anna altfor mange sauer på beite. Og no er islendingane der at alaskalupinen er i ferd med å overta øya og kampanjer for å redusere omfanget er igangsatt.

Lang vegane er det ofte lupinar å sjå- flotte er dei i full blomst med eit mangfold av fargar. Opp gjennom tida har dei blitt brukt i samband med bygging av vegar for å etablere vegetasjon fort i anleggsområdet. Lupinen blei første gongen introdusert i Norge sist på 1800-talet. Jærlupin blei dei første kalla sidan det var langs Jærbanen dei blei sådd. Seinare har hagelupin og sandlupin kome til og spreid seg langs vegar, jernbanelinjer, strender, hagar….

Lupinane har stor formeringsevne og utkonkurrerer andre artar noko som er kjenneteikn på invasive artar. Lupinen kan binde nitrogen frå lufta – ein eigenskap som planter i ertefamilien har. Dei blei derfor mykje nytta til jordforbedring.

Blåleddveden er ein annan art som har dukka opp i dei seinare åra. Blåleddveden har vore nytta som hageplante lenge – ja faktisk frå sist på 1800-talet. Dei siste 30 åra har hagebruken auka og dermed har me fått ein kraftig spredning. Blåleddveden finnes vill i Nordaust-Europa som Karelen og austover til Sibir. Det ser spesielt ut som arten trives i furuskog og skrinn bjørkeskog. Her vil den utkonkurrere stedeigne artar. I Folldal har dei erklært krig mot blåleddveden. I fjor blei det arbeida for å få planten vekk frå Kvitsanda med godt resultat. Blåleddveden spreier seg med hjelp frå fuglar. Dei blå bæra er ettertrakta og frøet blir frakta vidare til nye veksestader.

Siste invasive arten frå Ann-Magrits veg er ildsveva eller rødsveve som den ville varianten heiter. Denne finns nokre få stader i Norge ofte i tilknytning til setervoller. Planter du ildsveva i hagen så vil du fort ha fått ein venn for livet eller som ein innsendar på eit nettforum skreiv: «Syntes den Ildsveven var så fin, så jeg plantet noen for et par år siden. Nå er den absolutt over alt, selv om jeg har passet på å klippe den før den frør seg. Er det noe å gjøre med det, eller skal jeg bare resignere?» Hagevarianten kjem frå lenger sør i Europa.

Det er mange fleire invasive planteartar enn desse tre. Kanadagullris, fagerfredløs, gravbergknapp, kjempebjørnkjeks er nokre og fleire vil nok kome til.

Mange stader i landet slit ein med kjempespringfrø – ei plante frå Himalaya. Den er eitårig og produserer masse frø som «kastes» ut frå frøkapselen – ofte mange meter. Næraste plassen til Røros kor me finn den er på Kotsøy.
Rosa rogosa – heldigvis ikkje her hos oss men har okkupert den danske vetskysten. På veg inn i Norge langs kysten.

2021 VEKE 35

Forrige vekes blogg var om Femundsmarka. Denne veka blir det foto frå eit anna verneområde i Røros kommune – Skardsfjella og Hyllingsdalen landskapsvernområde. Landskapsvernområdet strekker seg frå Hyllingsdalen i Røros kommune til Nesjøen i Tydal kommune. Om ein vil ferdas her er fleire stader å starte turen: Torsvollen i Hyllingsdalen, Vauldalen, Ridalen og Stuggudal i Tydal.

Fjella i synsranden var dagens turmål.

Landskapsvernområdet ligg hovedsaklig i Gåebrien sijte (Riast Hyllingen reinbeitedistrikt) sitt område. Dei sørsamiske navna er mange og fortel om lang tids bruk : Guevtele, Guevtelesjaevrie, Soenehkejaevrie, Soenehketjahke…. Og dette som for meg er uberørt villmark er eit samisk kulturlandskap med spor etter lang tids bruk. Synleg for den som veit kva ein skal sjå etter. For ein dagsbesøkande er det reinen som minner oss om historien og bruken av fjellområdet.

Eg snudde på 1297 moh med utsyn mot Rien, Aursunden og resten av verda.

Fleire gonger tidlegare har eg vore inne i landskapsvernområdet – første gongen faktisk lenge før vernet blei ein realitet. Den gongen gjekk turen frå svenskegrensa via Grøndalen, Hyddsjøen, Vigelssjøen og fram Hyllingsdalen til Torsvollen. Flott tur! Seinare har det blitt kanoturar, fugleturar og korte molte- og soppturar for det meste i utkanten av verneområdet.

I forrige veke blei det tid til ein dagstur. Fjellet Ijsengealta på 1525 moh var turmål. Turen starta frå Movollen i Ridalen. Dit går det an å komme med sykkel frå rv 705. Turmålet var fjellet Ijsengealta på 1525 moh. Nå kom eg ikkje dit – vegen innover og oppover blei for lang sjøl om eg starta heimanfrå før sola stod opp. Stiar å følge er det ikkje mange av her – i alle fall ikkje der eg valgte å gå. Dette er eit område med lite ferdsel. Det går ein sti frå Møsjøen i Tydal inn til Vigelsjøen.

Haustfargar kan vere så mangt – her er det bregnene som har fått ein guloransjebrun-farge
Det er desse grå nakne overflatane som sett sitt preg på fjella her.
Ijsengealta på 1525 moh lengst borte her. Kom hit til dette vatnet på 1297 moh – ca 1 km og 225 høgdemeter att før toppen. Det sørsamiske navnet Ijsengealta er samansett av to ord; «jijse» – kvit som rim og «gealta»sammenhengande langstrakt fjelltopp/ høgaste toppen av høgt fjell. Beskriver fjellet på ein god måte
Snøull som slepp frøa – fotografert med litt lang lukkartid.
Vieren musøyre er kalla for verdens minste tre. Vi forbinder vel ikkje denne krypande planten i vierslekta med eit tre – men vi kan godt bruke betegnelsen tre. Fleirårig, vedaktig stamme, snitter vi stammen kan vi telle årringar, ein stamme – ikkje fleire som buskar. Les i Forskning om musøyre. Her høgt oppe i 1200 moh slapp musøyra frøa denne dagen- frø med … som gjer at dei fraktes med vinden til nye vokseplassar.
Fjellrypa eller skarven høyrer heime her opp blant lavkledde steinar. Her ei fjellrype som eg tok mange mange foto av – brukte lang tid på å åle meg inpå ho og ho var tolmodig med fotografen i ein halvtimes tid. Såg 12 fjellryper tilsamen på turen.
Landskapsvernområdet ligg som sagt hovedsaklig i Gåebrien sijte (Riast Hyllingen reinbeitedistrikt) sitt område. Reinen høyrer heime her.

Skardsfjella-Hyllingsdalen landskapsvernområde – er ein del av eit større nokså uberørt områdepå norsk og svensk side av grensa

2021 VEKE 34

I år er det 50 år sidan Femundsmarka nasjonalpark blei etablert. Femundsmarka ligg mellom Femunden og Sverige i kommunane Engerdal og Røros. Jubileet har blitt markert fleire goger gjennom sommaren på to av innfallsportane til marka: Elgå i sør og Synnervika i nord.

Dette biletet har tom alt-eigenskap. Filnamnet er 2021-veke-34-3455.jpg
Eit forsøk på å fange Femundmarka nasjonalpark inn i eit panoramafoto – fotografert oppi fjellsida mot Flenskampane på vestsida av Fedmunden. Viglane til venstre, Røosen – inngangsporten til marka midt i, Svuku og Elgåhogna lengst til høgre.

Nasjonalparken er på tilsaman 597 km2. Men Femundsmarka er og ein del av eit større «villmarksområde» på over 2000 km2 – noen gonger kalla Grenselandet: Femundsmarka med tilliggande landskapsvernområder (Femundslia, Langtjønnvassdraget og Flensmarka), Städjan og Nipfjället, Långfjället og Rogen naturreservat på svensk side. Og like sør for Femundsmarka ligg Gutulia – nasjonalpark oppretta i 1968.

MS Fæmund 2 er ein rask måte å kome inn i Femundsmarka på i sommarhalvåret. Fæmund 2 blei bygd i 1905 og har trafikert Femunden sidan

Femundsmarka fekk nasjonalparkstatus i 1971 og i 2003 blei parken utvida til dagens storleik. Formålet med vernet er «å bevare et stort, sammenhengende og i det vesentlige urørt skog- og fjellområde, å bevare landskapsformer med blant annet det særpregede dødislandskapet med blokkmark, morenerygger, sjøer og vannsystemer, og å bevare det naturlige biologiske mangfoldet med et egenartet plante- og dyreliv.» (Forskrift om verneplan for Femundsmarka)

I verneforskriften seies dette om bruken: «Allmennheten skal gis anledning til naturopplevelse gjennom utøving av tradisjonelt og enkelt friluftsliv med liten grad av teknisk tilrettelegging. Kulturminner i nasjonalparken skal sikres mot skade. Området skal kunne nyttes til reindrift. Ivaretakelse av naturgrunnlaget innenfor nasjonalparken er viktig for samisk kultur og næringsutnyttelse.«

Fæmund 2 legger til ved Røosen som er populær start/slutt på tur i marka. Elva Røa som renner gjennom nasjonalparken har som navnet seier utløp her. Røa har kjeldene sine på svensk side.

Då parken blei etablert var ein nok ikkje så bevisst alle spora etter menneskeleg aktivitet i Femundsmarka. Det var villmarka ein verna. I dag er bevistheten rundt og kunnskapen om tidlegare tiders bruk av Femundsmarka ein heilt anna. Villmarka som blei verna – » …et stort, sammenhengende og i det vesentlige urørt skog- og fjellområde -hadde vore i bruk i hundrevis av år. Samane hadde brukt området lenge før kobberverkets tid. Og i dag er Femundsmarka viktig for reindrifta – reinbeitedistrikta Gåebrien sijte og Saantin sijte har vinterbeite rundt Femunden. Mens Svahken sijte har både vinterbeite og sommerbeite i og rundt Femundsmarka.

Nordvika gård i nordenden av Femunden med historie i alle fall tilbake til 1707 då kongen skreiv bygselbrev. Etableringa av gården var viktig for å markere eierskap til området vis a vis Sverige.

Femundsmarka er etter våre begrep eit villmarksområde som det går fram av verneforskriften. Men det er og i aller høgste grad eit kulturlandskap. For kobberverket på Røros var skogen i marka og rundt Femunden viktig – både til byggemateriale og i form av trekol. I ein periode frå 1739 til 1822 var det smelthytte ved Femunden – Femund Hytte på vestsida av sjøen. Det var lettare å frakte malmen frå gruvene rundt Røros hit enn å frakte store mengder tømmer og trekol til Røros. På det meste budde det nærare 100 personar på Femundshytten. I 1822 var skogen så uthogd at smelthytta blei flytta sør til Drevsjø.
Malmen blei frakta med hest frå gruvene på Røros til Nordvika vinterstid og med prammar over sjøen fram til smelthytta når sjøen blei isfri. Langs Langtjønnvassdraget kan me framleis finne spor etter malmveien i form av malmklumper. Og deler av malmveien er fortsatt utan vegetasjon. (Langtjønnvassdraget er verd eit eige blogginnlegg seinare – tømmerrenner bygd sist på 1700-talet frå Femunden til Hådalsvasdraget som gjorde at såkalla «østfisk» kom inn i øvre del av Glåma.)

Frå sørlege delen av Femunden – i nærleiken av naturreservatet Tufsingdeltaet. Utsikt mot nord ei stille mainatt då isen gjekk i oppløysing – magisk! Svuku i midten av bildet.
«I østen stiger solen opp..» – soloppgang over Femundsmarka.
Svahke – Store Svuku
Steinstrand ved Røosen. Tenker ofte på når eg er ved Femunden at vatnet der renn ut i havet ved Gøteborg; Trysilelva, Klaraelva, Vänern og Göta älv!
MS Fæmund II – bygd i 1905.

Mange rørosinger har Femundsmarka som sitt område-både til fiske, jakt eller fotturar. Men Femundsmarka er populær langt utover Rørostraktene. Eg husker eg blei forundra då eg kom over ei tysk bok om Femundsmarka for nokre år sidan. Og då Lars Monsen laga sitt TV-program om marka tok interessen skikkelig av. (Monsen har forøvrig etablert Femund Lodge på Elga og planlegger å bruke marka i reiselivssamanheng.) Mykje ferdsel går langs faste stiar blant anna på DNT sitt løypenett. Men mange streifer rundt på leit etter fiskeplassar og fine leirplassar. Bruken er postiv utfrå eit folkehelseperspektiv. Men slitasje og forsøpling er og ei side av trafikken. I forbindelse med jubileumsmarkeringa blei det frå reindrifta peika på utfordring knytta til hundkjøring i marka på vinterstid som uroar reinen i ein kritisk periode.

Mange drømmer om tur i Femundsmarka med fiske og leirbål.

Mitt forhold til Femundsmarka: Eg må med skam meddele at det er lenge sidan eg har vore inne i nasjonalparken. Men områda rundt og då spesielt Flensmarka landskapsvernområde på vestsida av Femunden har eg besøkt titt og ofte – sommar som vinter, til fots og med kajakk. Fotografia er stort sett tatt frå «andre sida » av Femunden mot Femundsmarka eller frå kajakk.

Kajakktur på Femunden

2021 VEKE 33

Sidan eg for eit år sidan var på Lauvsnes for å fotografera havørna, har eg ønska meg tilbake. Nå har det blitt ny tur dit og tur med ørnemannen Ole Martin Dahle som guide og turvert. Turen blei ei like mektig oppleving som i fjor. Havørn, måker og tjuvjo – alle blir «lokka» til båten av mat som kastes ut for at fotografen skal få så gode foto som mogeleg.

Gråmåke og svartbak følger etter båten heile tida og er gode fotoobjekt. Dette og dei andre fotografia her er tatt med vidvinkel – 24mm. Eit lite stykke mat er plassert inni solblendaren og så er det bare å holde utløysarknappen inne når gråmåka kjem for å plukke opp maten.
Gråmåke frå uvanleg vinkel.
Her snappes matbiten frå linsekanten- måka får mat og fotografen eit foto.
Tjuvjoen – ein luftakrobat av klasse.
Tjuvjoen lever av å «stjele» mat frå andre måker, terner og alkefugl – kleptoparasittisme kalles det. Den forfølger bytta sine til dei «kaster» frå seg maten for å slippe unna. Men tjuvjoen kan også skaffe seg næring på anna vis. Ved Myvatn på Island såg eg to tjuvjoar som pressa ei heipiplerke i bakken og drepte ho. Anbefaler artikkelen om tjuvjo på Norsk Polarinstitutt si side.
Tjuvjoen er ein fasinerande fugl. I korte sommarmånader kan me oppleve arten langs norskekysten. I vinterhalvåret lever tjuvjoen pelagisk – dvs ute på havet langs sørkystane av Sør-Amerika, Sør-Afrika , Australia og New Zealand. Ein skikkeleg langdistansetrekkfugl!
Den nærståande fjelljoen som me har hekkande her i Rørostraktene har ein tilsvarande årsrytme – landfugl med smågnagare som hoveføde i hekketida og eit pelagisk liv i vinterhalvåret på den sørlege halvkule.
Det er ikkje alltid att fotografen er rask nok når tjuvjoen kjem flygande!
Havørnbestanden er stor i Flatanger – mellom 20 og 30 par – slik som den er mange stader langs kysten no. Nærarere 4000 par finnes langs Norskekysten frå Oslofjorden til Finmark. Då ørna blei freda i 1977 var bestanden på omlag 400 par! Havørna spreier seg også innover i landet. I Rørostraktene er det ikkje uvanleg å sjå havørna til alle årstider no.
Fisken me kasta ut er nettop plukka opp. Les meir om havørna i Store norske leksikon.
Staseleg fugl – vingespenn opptil 2,6 m og vekta kan på store fuglar gå opp til over seks kg.
Havørna klar til å stupe ned for å ta fisken som er kasta ut. Det går fort – det tar ofte berre eit drøyt sekund før fisken er plukka opp. For ein urutinert «ørnefotograf» blir det mange bomskudd slik som foto av ei halv ørn, ein vingespiss eller to føtter i overkant av fotografiet.

Turane til Norway Nature er populære både for dei som vil fotografere og dei som vil bli med for se på havørna.

2021 VEKE 32

Foto frå først i veke 32 – ein stemningsrapport frå timane like før og etter soloppgang. Vekkeklokka var innstilt på 03.30 to dagar. Første morgonen var Storwartz og morgonlyset der målet. Morgonen etter var Grådalen og moltemyrane turmål. Og på veg dit var det også andre motiv å fotografere: Elgoksar, Glåma med fjellet Storskarven, flyplassen i morgonlyset….

Aldri er utsynet frå Sundbakken flottare enn ein tidleg sommarmorgon før sola renn bak Storskarven
Ein havreåker fristar ungoksen .
Fotografert kl 04.18 – iso 4000, f4, 1/160 sek, Nikon D850, Nikon 200-400mm@400mm
Røros flyplass tidleg morgon før både fly og mennesker har tenkt å vakne.
Morgonlyset på Storwartz sviktar aldri… det blei fleire foto eg var fornøyd med.
Dette biletet har tom alt-eigenskap. Filnamnet er 2021-veke-32-8414.jpg
Ny dag….
…og ein ny elgokse er frampå
mens oksen frå dagen før har funne ein kompis – ein staseleg 12-spirs okse.
Geitrams er god elgmat.
Like ved vegen uti Hådalen var to bevere opptatt med «Frokosten» – vierkvistar og elvesneller

Og moltmyrane i Grådalen svara til forventningane!

2021 VEKE 31

4.august var frosten så vidt innom Rørostraktene. Utpå morgonkvisten sank temperaturen såvidt under fryspunktet. Ikkje mange kuldegradene men nok til at potetgraset fraus mange stader og blåbæra blei blaute og uspiselege. Bakken blei rimkledd og mange planter fekk dekorert overflata med små frostkrystallar. Frosten slår litt ulikt til – langs bekkedrag og langs vatn frys det ikkje så lett. Det same kan gjelde inni skog og kratt. Ute på flater og myrdrag derimot kan kuldegradene derimot bite frå seg.

Eg var tidleg oppe og ute og fekk høve til å fotografere rimfrosten på sommarblomstene som i parentes tåler ei frostnatt eller to.

Blåklokke
Geitrams
Rødknapp og åkerhumle
Rødknapp – knopp
Brennenesle
Tyrihjelm – blad
Blåklokke
Det var dette motivet som var grunnen til at eg stod opp tidleg denne dagen. Eg hadde sett for meg ei blodrød morgon sol med geitrams i forgrunnen. Men tåkeskyer forkludra det og dette blei resultatet.

2021 VEKE 27 og 28

Eg har kryssa Hardangervidda frå Halne ved Rv 7 til Haukeliseter i sør denne sommaren saman med dotter Gunnhild. Litt om turen og mitt forhold til Hardangervidda er bloggtemaet for veke 27 og 28.

Gunnhild skulle gå Massiv-ruta til DNT frå Sotaseter i Breheimen gjennom Breheimen, Jotunheimen, Skarvheimen og Hardangervidda med avslutning på Haukeliseter- tilsaman 400 km. Og ho ønska følge over Hardangervidda.
Me fulgte DNT-rutene frå Halne fjellstue via Stigstuv, Sandhaug, Litlos, Hellevassbu til Haukeliseter – 100 km tilsaman.

Telta er slått opp for natta like ved Tinnhølen. Nyare lette telt gjer det lett å basere turar på teltovernatting.

Hardangervidda – Europas største høgfjellsslette – var «mitt fjell» i ungdomsåra. Første tur dit var i 1965 saman med morfar og mormor. Turen gjekk med kløvhest frå Lofthus ved Sørfjorden til Fagradal inne på Vestvidda. To kløvhestar bar for oss og hestane bestemte tempoet opp lia og innover fjellet. To dagar tok turen inkludert ei overnatting. Mange år seinare gjekk eg same turen to gonger då med ansvar for ein sauflokk på rundt 60 dyr som skulle på sommarbeite i Fagradal. Tove var med andre gongen. Andre gongar fuglaturar, fototurar og reine fotturar med start frå Lofthus, Kinsarvik og Dyranut. Tur i ungdommeleg overmot opp til kanten av Hardangerjøkulen for å finne skikkelig is til whiskeyen – Bourbon on the rocks! Turar langs T-merka ruter, gamle ferdselsårer, dyretråkk eller på kryss og tvers etter innfallsmetoden. Ein av dei siste lange turane var påskeskitur frå Finse over vidda og ned i Ryfylkeheiane. I seinare år (ca 30 år sidan) er ein familietur til Bjoreidalen minneverdig. Eit kraftig tordenvær holdt i alle fall den vaksne delen av familien vaken om natta. Eit lite telt ute på den store Vidda når det lyner og tordner kjennes utrygt.

Ned mot Stigstuv – fjella bak der er ein dagsmarsj og vel så det unna.

Eg har tidlegare -for rundt 45 år sidan ferdas i delar av området der årets tur gjekk . Men det er så lenge sidan at landskapet opplevdes som nytt og ukjent. Og Vidda kjentes tyngre ut no som naturleg er. Eit år «i gamle dager» gjekk eg frå Litlos til Haukeliseter på dagen -to DNT-dagsmarsjar. Og ein annan gong over 50 km på ein dag. I dag er dette ikkje tenkbart.

Me møtte ei ungjente ein stad innpå Vidda, og utveksla informasjon på sedvanleg vis om kor me kom frå og kor me skulle og ønska kvarandre god tur vidare. Jenta for avgarde. «Sjå på henne pappa – så fort gjekk eg og då eg gjekk åleine» var kommentaren frå Gunnhild! Og oppmuntrande kjende kommentarar på turen som «….bare over neste haug så er vi framme» var det mange av.

Panorama mot Hardangerjøkulen og Hallingskarvet til høyre. Tinnhølen i forkant. Dette er eit populært område på vidda Rv 7 er ikkje langt unna og det er mulig å kjøre inn her. Me talte rundt 15 telt ved vatna her.
Utallige bekkar og elver skal kryssas – heldigvis bru over denne elva.
Rød T viser veg mot Litlos som er bak fjella til høyre.
Litlos – eit knutepunkt sør på Vidda med merka ruter mot sør, aust, nord og vest. Litlos er ei av mange betjente hytter på vidda.
Belebotnen eit par timar frå Litlos – panorama
Me hadde stort sett fint vêr. Kun ein formiddag med regn. Regnvêret fekk det til å dampe frå snøfonna.
Fargerikt snøleie!
Fjellerkeunge
Bloddråpesvermaren var talrik denne sommaren- nesten like talrik som myggen.
Fjelltjæreblomst
Det er godt fiske på Hardangervidda – me nøyde oss med å se på fisken denne gongen.
Turen går mot slutten – eit par timar atte til Haukeliseter. Denne sørlege delen av vidda er kupert med toppar opp mot 1700 m høgd og mange små isbrear.
Ein kan juble når den 40 mil lange Massiv-turen går mot slutten.

Ei lita oppsummering: Sjøl om det var tyngre å krysse Hardangervidda enn eg trudde, så frister det til gjentaking. Å gå på «gamle stiar» på Vestvidda må ha prioritet.

Skoa kviler og luftar seg til neste tur.