2021 VEKE 46

Planlagt bloggtema for denne veka skulle vere foto av fullmånen. Men det ville seg ikkje slik denne gongen – ikkje alltid ting klaffer som ein har tenkt. Samstundes har FB kome opp med fleire forslag på gamle minner – alle frå kvalfotografering i Troms. Derfor blir det eit tilbakeblikk med foto av knølkval frå fototurar under leiing av Audun Rikardsen med base Musvær og Skulsfjord i 2014, 2015 og 2017 samt tur ved Skjervøy i 2019 med Berthold Hinrichs.

Det er rundt 10 år sidan «kvaleventyret» i Troms starta. Knølkval og spekkhoggar søkte inn til kysten av Troms i stort antal for å beite på silda som stod i fjordane her. No er området ved Skjervøy og Kvænangen stedet ein må dra til for å oppleve kvalen.

Knølkvalen kan bli opptil 17 m lang og 30 tonn tung. Den finnes i alle verdenshava der dei formerer seg i tropiske farvatn. Knølkvalen trekker til polare områder i sommarhalvåret for å «feite» seg opp. I Nord-Atlanteren er bestanden på ca 10 500 dyr. Bestanden i Barentshavet er i overkant av 1500 dyr. I dei ti åra at knølkvalen har hatt tilhold på Tromskysten, er det blitt observert ca 1000 ulike individ. Individa skilles frå kvarandre ved hjelp av mønsteret på halen. Det har blitt gjort mykje forskning i forlengelsen av kvaleventyret. Knølvalar er radiomerka og ein har «fulgt» dei på næringssøk langs kysten og til parrings- og barselområda i Karibien. I boka Vinterkval skriv Audun Rikardsen om kvaleventyret og boka er illustrert med fantastiske foto.

To knølkvalar bryt vassflata – den eine puster ut eller blåser og så dukkar dei og blir vekke.

Å oppleve ein knølkval eller anna stor kval på nært hald, er ei mektig oppleving- slik skreiv eg i bloggen etter turen i januar 2017: ….Øyeblikket då knølkvalen bryt havflata og sender ein kaskade av vassdamp og lukt opp i lufta. Ja det luktar sild av dårleg kvalitet. Sjå kvalane i det dei krummer ryggen og halen kjem opp i lufta og den store kroppen forsvinn ned i djupet. Når knølkvalen hopper – og opptil 30 tonn kval «svever» fritt eit sekund eller så! ….

Klassisk foto – kvalen er i ferd med å dukke og halen kjem opp i lufta.
Tett på kvalhalen som er delvis rurbevokst.
Kvalflokken har ringa inn ein sildestim og presser silda opp og «sluker» fisken.
Dette biletet har tom alt-eigenskap. Filnamnet er 2021-veke-46-2231.jpg
Ser voldsomt ut når 5, 6, 7, 8…. kvalar kjem opp samstundes og alt ser ut til å vere eit kaos av kvalhoder, kropp og sveiver.
Eit jaktlag…
og endå eit jaktlag..
Foto frå november 2014 – ein kvalflokk på minimum 10 dyr jaktar i lag og dukker nokså synkront.
«Landskapsfoto» frå yttersida av Kvaløya.
Nokre opplevingar brenn seg fast i minnet- denne frå 2014 er ei slik: «…. me fulgte etter knølkval som beita på sild djupt nede. Kvalen dukka og var nede i mange minutt, kom opp att, låg i vassflata og pusta før dei dukka under. Brått blei vassflata like rundt båten brote av tre fire fem eller var det fleire gigantiske knølkvalar. I det dei bryt vassflata bles dei ut varm fuktig luft frå lungene. Lufta fyldtes med vassdamp og kameralinsa blei dekka av dogg. Lukta av sild la seg over oss og frå ein stad djupt inne i desse svære dyra høyrdes djupe basslydar. Eit uutsletteleg inntrykk!»
Sett skråttfrå bakant kan dette minne litt om draugen.
I 2019 gjekk turen til Skjervøy – ikkje så mykje kval men flott tur i mektig natur.
«Min båt er så liten og havet så stort….» kvalfotografar på leit etter knølkval og spekkhoggar.

Alle fotografia er tatt frå båt. Kamera Nikon D800/D500/D4s samt Nikon 70-200mm f2.8.

2021 VEKE 45

Dei var venta – meldingane frå nabolandet i aust sa at kongelebiten – ein fugleart- var observert fleire stader langs Østersjøkysten. Og at det var eit markert trekk mot sør og vest. Observasjonane nærma seg grensa til Norge. Og så ein dag var dei her- eg fekk tips om ein flokk i Fjellsjølia frå Bjørn&Bjørn – to aktive lokalornitologar. Og det blei treff på fyrste turen. Konglebitens høglytte fløytande «plyit» høyrtes. Oppe i ei rogn sat dei og pludra «bytt-bytt-bytt» seg i mellom. Og sidan denne fyrste turen har det blitt daglege turar til «konglebit-lia». Om dei ikkje har vore å sjå med ein gong, så gjekk det ikkje lange stunda før eg høyrte dei eller ein liten flokk dukka opp. Stort sett har det vore 10-15 fuglar, men eine dagen var det nok rundt 30 konglebit der eg fotograferte.

Rogn er det spesielt mykje av i dette området – både høgreiste tre opptil 10 m eller gamle kortare knudrete med masse greiner. I faglitteraturen står det at når konglebiten finn ein lokalitet med mykje bær, så kan dei holde seg der til maten er spist opp. Og her i «konglebitlia» er er det kan hende mat til langt utpå våren. På siste turen fann eg ein ny flokk som åt einerbær.

Konglebit er ein fugl som er knytta til taigaen – på mange vis same områda som sidensvansen. Arten er i utgangspunktet standfugl, men kan gjere lange næringsvandringar haust og vinter om det er knappt med mat. Hausten 2019 blei Skandinavia «oversvømma» av konglebit. Også her i Rørostraktene hadde me dei. Rognebær var det ikkje då for dei hadde trosten spist opp. Solsikkefrø blei ein god erstatning. Invasjonen i år blir nok ikkje så stor som i 2019, men no er det mykje rognebær. Og å få sjå konglebiten i sitt rette miljø er ei langt større oppleving enn å se dei ete solsikkefrø på fugleforinga.

Konglebiten er på storleik med ein liten trost – rundt 20 cm lang (frå nebbspiss til enden av stjerten). Flukten er i litteraturen beskrevet som » …kraftfull og rask. Går i dype buer…»

.

Hannfuglen er lett å skilje ut med sin røde fjørdrakt. Ungfuglar og hoer kan se nokså like ut. Dette trur eg er ein ung hann – aner eit lite rødskjær i drakten. Dei blir røde til utpå våren

Ein minneverdig dag – skodde, kuldegrader og mjukt lys. Eit svartkvitt landskap med fargepunkt- røde rognebær, bringebærrøde konglebithannar, okerfarga hoer og ungfuglar- og rimfrosten.

Trost og sidensvans êt rognebæra heile. Konglebiten går etter frøa inni bæra. Fruktkjøtet er ikkje så viktig. Under tre der konglebiten êt ligg det fullt av bærskal og bærrestar. I hekketida står insekter og edderkopper på matlista i tillegg til planteknoppar og bær. I vinterhalvåret er bær og knoppar viktigaste føde.

Når fuglane êt rognebær blir det fullt av fruktkjøt på nebbet. Med jevne mellomrom tørker dei av nebbet – gnir det mot snø eller ei grein.

Einerbær er og viktig vintermat for konglebit. Eg flytta meg forsiktig mot desse fuglane – det var åtte tilsaman i busken. Og 2,5 m frå dei kunne eg høyre dei «knaske» einebær.

Eg har hovedsakleg fotografert med Nikon D500 og Nikon 500mm f5,6. Også Nikon D850 og Nikon 200-400mm f 4 er brukt og kombinasjonar av kamerahus og linser. Konglebiten er lite sky og lett å kome innpå. Men i «konglebitlia» er trea høge og bæra er høgt over bakken. Derfor har eg ofte fotografert oppover. Men då fuglane var i einerbusken måtte eg krype

2021 VEKE 44

Fotoblogg frå Atlanterhavsparken i Ålesund. Atlanterhavsparken er eit akvarium som syner livet langs kysten frå fjæra til dei store havdjupa. Ein tur til Atlanterhavsparken er eit «must» når du er i Ålesund. Og akvariet ligg berre 3 km frå sentrum på øya Hessa.

Eg er oppvokst nær ein fjord – Gandsfjorden mellom Sandnes og Stavanger. Fiske var i periodar av oppveksten ein viktig aktivitet. Me fiska frå brygger og svaberg, og fangst blei det ofte. Torsk, sei, lyr, kvitling, makrell, sild og stinter (bergnebb) stod på fangstlista. Å sjå desse fiskane og mange fleire i deira rette miljø er spennande.

Fotografia er tatt med Olympus E-M1 Mark3 og Olympus M Zuiko 12-100mm f4. Brennvidde stort sett 12mm. Linsa er lagt inn til akvarieglasset. 100% skarpt blir det ikkje på det viset.

Atlanterhavsparken har mange kvalitetar – utsikten til «vest i havet» med Runde langt der ute, er ein av dei. Ute er det selar, oter og pingvinar foruten eit flott leikeområde.
Dette biletet har tom alt-eigenskap. Filnamnet er 2021-veke-44-030962.jpg
Sentralt i akvariet er den store Atlanterhavstanken- 36 meter lang, 17 meter brei og 6 meter høg med 4 million liter ufiltrert sjøvatn. Vatnet blir pumpa inn frå 45 meterrs djup ca 1 km utafor akvariet. Atlanterhavstanken er utan tak og opplyses av stadig skiftande dagslys. Storsei, torsk, kveite, lyr, laks…..alle er dei der.
Mange fiskeartar som t.d. silda er i stadig bevegelse. Torsken derimot lever opp til utsagnet»dorsk som ein torsk.»
Frå akvariet med sild og brisling – kvilelaust symjer dei rundt og rundt. .
Ved sida av alle akvaria er det informativ tekst om dei artane som finns i akvariet.
Sjøanemoner
Knurr og sjøanemoner
I tillegg til dei store akvaria er det ei lang rekke små akvarier med ulike tema. Her frå eit med leppefisk. Leppefisk var fisk som før var forbeholdt fisket som ungar dreiv på med langs brygger og berg. No er leppefisk blitt «big business» då fisken brukes til avlusing i lakseoppdrett.
Imponerande når kveita viser fram undersida si.

2021 VEKE 43

Sidensvansen – Bombycilla garrulus – er her! Ein ringande trille høyres – srrrriii – og rogna foran meg fylles opp med sidensvans som bokstavleg talt sluker rognebæra.

Det er fleire år sidan sidensvansen var her i større antal. Den store mengden rognebær gjer at dei stoppar opp i år. Her ein ettermiddag starta eg bilen og sette kursen mot «villaområda» i Røros. Fleire lurte nok på ein blå Ford Focus som kjørte sakte rundt og stoppa opp her og der i nærleiken av rognebærtre. Utpå Stormoen var det ein flokk som hadda funne seg ei rogn – kva som var spesielt med denne rogna veit eg ikkje. Det stod fleire rundt der som såg vel så fristande ut sett med mine auge. Det høyrer med til historia at huseigar kom ut og lurte på kva eg holdt på med. Han blei beroliga av at eg peika på fuglane i rogna.

Det er noko eksotisk over sidensvansen. Ei fargesetting som er litt framand: Stor som ein stare, knallgul ytterst på stjerten, håndsvingfjæra -ytre del av vinga- har gule kantar mens armsvingfjæra -innerste del av vinga – har kvite tuppar med røde «lakkvedheng». Fjærtoppen på hodet, markert svart maske og svart strupeflekk er og karakteristiske kjenneteikn.

Sidensvans betyr silkestjert (siden- silke på svensk). Silke kjem frå det latinske Bombyx som betyr «silke» og cilla som betyr «stjert». Navnet viser til den silkemjuke fjærdrakten. Det engelske navnet er Bohemian waxwing – waxwing henspeiler på dei røde utvekstane på vingefjæra. Bohemian viser truleg til at sidensvansen streifer rundt om vinteren og tilsynelatande har ein bohemliknande livsstil – tar for seg av livets goder (rognebær) og flyg vidare til neste bærtre.

Sidensvansen er knytta til barskogbeltet – taigaen – som strekker seg frå Ånestadkrysset på Hedemarken jfr Rolf Jacobsens dikt «Tanker ved Ånestadkrysset» og til «Stillehavets bølger ved Vladisvostok«. Arten hekker i gamal lavbevokst barskog – gjerne i fuktige områder. Her i distriktet hekker den år om anna i Femundsmarka. Om sommaren er arten hovedsaklig ein insektetar. På hausten trekker sidensvansen sørover og vestover på leit etter bær som er hovednæring i vinterhalvåret. Sjøl om me ser arten årleg så er det ting som tyder på at bestanden har syklusar med bestandstopp kvart tiande år.

Dette er ein fugl som er meir enn eit år gammal. Det kan me sjå på vingene – det gule og kvite danner ein vinkel på håndsvingfjæra. På fuglar som blei klekka i år vil det berre vere ein kvit ev gul kant her. Lengden på dei røde «lakkvedhenga» på vinga saman med breidt gult band på stjerten tilseier at dette er ein hannfugl.
Voksen fugl dette jfr «vinkel» på vingene. Truleg er det ei ho sidan dei røde «lakkvedhenga» er små.
Dette er ein ungfugl frå i sommar – manglar «vinklane» på vingene og dei røde «lakkvedhenga» Kan og vere ei ho då stjertbandet er smalt.

«During large irruptions , this exotic-looking silkyfeathered passerine is a major attraction for birders in countries bordering the North Sea, as the Bohemian Waxwing seems to epitomise the far north. It is widespread across the N Holarctic, breeding in lichen-rich, mature conifer forests i damp , mossy terrain from Fenno-Scandia to Kamchatka, in the east south to Amurland, and occuring also in NNW North America. It irregulary ranges south in the non-breeding season as far as continental Europe, transcaucasia, Central Asia and the southern USA, with some evidence of roughly a ten-year cycle to such movements.»
Shirihai & Svensson: Handbook of western palearctic Birds.

Det finns tre sidensvansartar i verda: Sidensvans, sedertresidensvans- hekker i Nord-Amerika- og japansidensvans som hekker i Japan, Korea, Kina og Amur.

2021 VEKE 42

Skårhåmmårdalen og ei bærtung rogn er utgangspunkt for bloggen denne veka. Dalen ligg parallelt med fv 6524 (Gamle kongevei) mellom Røros og Galåen og er verdt eit besøk – enten det er vår, sommar eller haust som nå. Visit Norway presenterer dalen slik: «Skårhåmmårdalen er en ”canyon” som ble dannet under siste istid for ca. 10 000 år siden. Området ligger 3 km vest for Bergstaden og nås fint med sykkel eller bil. I bunnen av canyonen ligger det en idyllisk sjø. Langs innsjøen går det fin sti inn til Lysthuset. Stier og lysthus ble anlagt i forrige århundre, da Skårhåmmårdalen var et ettertraktet forlystelsesområde for Bergstadens bedrestilte. Lokalklimaet i Skårhåmmårdalen er gunstig, og det vokser flere varmekjære planter her, bla rips og firblad. » Eg skreiv forøvrig om Skårhåmmerdalen i veke 38 i fjor.

Vinteren nærmer seg – snøen kommer og går. Isen har lagt seg på dei grunnare delane av tjønna og fortel at snart er vinteren her. Ei bærtung rogn står raud og fin inne i dalen og gir nyansar til eit haustfarga landskap. Lite dyre- og fugleliv no. Eine dagen sit ein einsleg gråtrost i rogna. Eit par dagar seinare er ein sidensvansflokk innom rogna. Her er det mat for mange mange dagar.

Rogna speglar seg i tjønna – fargar og former varierer med lys, vindtrekk, is og fotovinkel.

2021 VEKE 40 og 41

Ei veke på Jæren i samband med feiring av 90-års dagen til mor. Basen vår har vore hytta som personalforeningen til ansatte ved Jonas Øglænd sykkelfabrikk (nedlagt forlengst) har på Hedlestø i Sola kommune. Ei hytte bygd sist på 50-talet som har beholdt mye av den tids standard med små rom og og køyesenger. Og ei hytte med beliggenhet like ved ei av dei flottaste strendene i landet. Det skulle tilsynelatande ligge til rette for mange fotostunder, men med ansvar på dagtid for barnebarn i aktiv alder blei det bare «eit og anna foto» innimellom og etter leggetid. Været var vindfullt med mykje sjø og regn men litt sol.

Å utfordre naturkreftene på kvar sin måte – enten uti bølgene eller på land med mål å komme så nær bølgene som mogeleg. Dei uti bølgene var blaute – blaute blei dei tre på land og! (IPhone-foto)
Lita jente møter stort hav
Jærstrendene – ein sandkasse med nok sand.

Lyset er fasinerande her ute på kanten av Norge. Navnet Jæren kjem frå det norrøne jaðarr som tyder «rand», «kant» eller «jare». På denne «kanten mot havet» er lyspelet på himmelen ofte spennande – spesielt ved soloppgang og ved dagens slutt. Store bølger trigger og fotografane.

Strandblikk etter solnedgang. Lyspunkt frå Feistein fyr og tre bøyelastere eller shuttle-tankers.

Å studere skipstrafikken forbi Hedlestø gir eit inntrykk av kor viktig havet er som transportåre. Og også mange spennande fotomotiv å finne utpå der.

Tjukt skydekke – men i aust er det ei lita glipe mellom bakken og skyene. Dei fyrste solstrålene får bøyelastaren MT Siri Knutsen til skine i gull eit lite øyeblikk før sola blir lukka inne over skydekket.
MT Siri Knutsen i kveldslys.
«Min båt er så liten og havet så stort……» er det ein religiøs barnesang frå oppveksten. Lågt kamerastandpunkt og høge bølger gir ein høveleg illustrasjon til sangen.

Feistein fyr er eit av desse «evige» motiva som blir avbilda frå ulike vinklar og med ulike objektiv av mange fotografer.

Kveldslys med sola bak skyene.
Morgonlyset før soloppgang.
Det gjeld å kome så lågt som mulig slik at fyret ligg oppå bølgene som tårner opp foran meg. Var desverre ikkje kledd for å legge meg heilt ned i sanden.
Lang lukkertid

Før i tida var vannaktivitetar knytta til sommarhalvåret. No er det blitt ein heilårsaktivitet, og jo meir vêr jo større aktivitet.

Å kome ut frå land var utfordrande for desse surferane.
Bølgelek og kameralek
Kitarane fêr fort,vidt og langt frå land. Denne var langt ute og skremte opp det som var av fugl utpå- blant anna min 500 sjøorrer tok til vingene.
Utgangspunkt overeksponert foto i mangel av ND-filter tatt med Nikon D850 og Nikon 200-400mm f4, iso 64, f32, 1/2sek. Redigert «en del» i Lightroom.

2021 VEKE 39

Det er trostetid no – den rike rognebærhausten har freista store trosteflokkar til å stoppe opp.  Flokk etter flokk landar og «stappar» i seg rognebær. Bæra er på sitt finaste no – «søte, saftige og kjøttfulle».

Frå eit lite kamuflasjetelt følger eg med i trostelivet. Det har blitt mange fine stunder med «kortreist» natur – natur som me har utom stuedøra og ofte ser utan å legge merke til.  På mange vis ei stor naturoppleving som kan konkurrere med harefotografering på Vauldalen eller havørnsafari i Flatanger.

Trostanes lokkerop høyres først – gråtrostens «gih» eller «sjakk-sjakk-sjakk» og rødvingetrostens syltynne lyd – «styyyf». Så høyres vingeslag, sus frå mange fuglekroppar….  Og trea fylles med trost – gråtrost, rødvingetrost og ein og annan måltrost. Dei êt bær eller rettare sluker dei. Flyttar seg til ei bjørk for å fordøye bæra før ny spiseøkt. Eller dei sper på kosten med makk og insekter frå ei nærliggande eng.

På slike dagar er det lyd i skogen; gråtrosten har sitt «skvalder» mens rødvingetrosten syng sine ufullstendige toner. Innimellom høyres måltrostens metalliske enkle lokke- eller varslelyd.

Andre gonger er det heilt roleg – ingen lyd og ingenting å sjå. Men så er det plutseleg ein trost i treet, ein til og ein til. Forsiktig og vaktsomt ter dei seg. Ofte sit dei skjult inne i greinverket. Lurer seg fram og snapper eit bær.  Ved minste forstyrring tar dei til vingene og forsvinn.

Ein morgon var det bare ein og annan trost å se, men desto fleire i trea rundt. Det blei ein minneverdig konsert då sola rann.

Morgonstemning med trostesang og skvalder. Iphone-opptak.

Gråtrosten er den dominerande og lydsterke av trostane. Rødvingetrosten er mindre og opptrer meir anonymt og er meir på vakt. Han held seg ofte inne i greinverket og tar fort til vingene. Han skilles lettast frå andre trostar på det rustrøde feltet under vingene og den markerte lyse stripa over augene.

Dette biletet har tom alt-eigenskap. Filnamnet er 2021-veke-39-6841.jpg

Rett som det er høyres eit brus frå mange mange trostevinger-alle trostane lettar. Ein spurvehauk har gjort eit utfall mot trosteflokken men som oftast blir det bomtur. Ein dag var og haukugla innom plassen utan å lykkas.

Høgt heng dei og sure er dei sa reven om rognbera. Der tok reven feil – det er dei som heng høgst oppe og ytterst ute som modnes fortast og etes først av trosten.

Etter eit par hektiske veker tynnes det ut med bær – får håpe at det er noko att til sidensvans og konglebit om desse staselege fuglane skulle dukke opp litt seinare i haust.

Det er ei fargerik tid no: Bladverket i rogna lyser i grønt, gult, oransje og rødt og dei røde bæra gjer det enda meir fargerikt. Trosten har kan hende ikkje så spennande fargar men på nært hald ser eg at han er vakker på eit litt diskre vis. Han kler rogna! Eksotisk dette – nesten så ein ikkje trur at slike fargepalettar finns her på Røros.

Fotografert med Nikon D500 og Nikon 500mm f 5,6PF  iso 1000 – 3000, lukkartid 1/800sek-1/1250sek.

Gråtrost gjennom eit filter av lauv og rognebær

2021 VEKE 38

Når fototuren går til Innherad på denne tida av året, er det garantert å sjå kortnebbgås og grågås i tusental. Kortnebbgåsa har vore tema for denne bloggen fleire gonger tidlegare. Ein kort repetisjon: Kortnebbgåsa hekkar på Svalbard. Vinterkvarteret til arten er i Danmark, Tyskland og Nederland. Kotnebbgåsbestanden har hatt ein nesten eksponensiell vekst og vinterbestanden er no på rundt 80 000 fuglar. Størsteparten av bestanden rastar rundt Trondheimsfjorden på trekket vår og haust.

Her på Røros er det særleg på hausttrekket me legg merke til kortnebbgåsa. Store flokkar kan ses og høyras til alle døgnets tider. På klåre haustnetter er det ikkje uvanleg å høyre lyden av trekkande gjess. Når dei passerer Røros kan det vere at turen går til områda rundt Mjøsa eller gåsa kan ta strake vegen til Danmark.

I periodar er kortnebbgåsa å se overalt i Innherad. På denne turen var det store flokkar med kortnebbgås samla ute på Nesset på Levanger. Jordbrukslandskapet her er eit gedigent matfat med restar frå haustens avlingar: Korn, gras, gulrot, potet…..

Dette biletet har tom alt-eigenskap. Filnamnet er 2021-veke-38-3196.jpg

Med jevne mellomrom lettar flokkane og himmelen dekkes av tusenvis av kortnebb- og grågås. Eg fann meg ein utkikksplass like ved ein av storgardane på Nesset. Det var ikkje råd å kome nær gåseflokkane men greit nok å sitte på avstand og bivåne når flokkane letta, flaug nokre rundar for så å vende tilbake.

Nokre gonger er det havørna som skremmer opp gåsa. Folk eller hundar som nærmar seg kan og vere grunn til at fleire tusen gjess tar til vingene samstundes. Og nokre gonger lettar dei utan påviseleg grunn. I 2019 skreiv eg slik i bloggen for veke 39: Først høyres «flappinga» av tusenvis av vinger (antall gjess x 2) – som ei storbølge som bryt – så kjem kaklinga – ein kakofoni av lyd – og så bruset av alle gjessene som er i lufta. Delar av utsynet viskes bort av ein grå «gåsevegg». Etter eit par runder i lufta landar flokken att.

Nede ved Eidsbotn var eg på «fotohold» av ein liten kortnebbgåsflokk – det næraste eg kom på denne turen.

Eit par foto med lang lukkartid og bevegelse av kamera høyrer med.

Ein bonusobservasjon – ein oter med to ungar dukka opp inne i Eidsbotn. Ein strandkrabbe var fangsten. I bakgrunnen brunnakker , krikkender og ei myrsnipe.

2021 VEKE 37

Eit av haustens fotoprosjekt har vore rogna – treet med det latinske navnet Sorbus aucuparia. Blomstringa i vår var fantastisk – og rognetrea lyste opp over alt. Med ein god sommar og varm haust låg alt til rette for ein rett rognebærhaust. Og for ein haust – det lyser rødt over alt av rognebær. Og trosten har kome tl dekka bord – meir om det i ein seinare blogg.

Ei tynn «einstamma» høgreist rogn har vore fotoobjekt frå dei fyrste røde bæra og fram til no kor trosten «gasser» seg irognebær.

Dette biletet har tom alt-eigenskap. Filnamnet er 2021-veke-37-0827.jpg
Ei tynn einstamma rogn

Langs kysten og til fjells danner rogna ofte buskform med mange stammar på same rot. Rogna finn me i heile Norge frå sør til nord. I Sør-Norge er det funne rogn opp til 1500 moh. Den er lite krevande og veks i alle jordtypar. Rogna er lyskrevjande, men toler vind. Eit rognetre kan bli opptil hundre år og 10 m høgt.

Frå Wikipedia: «Rogna skal ha sterke magiske krefter, og er blitt brukt som tuntre i både Skottland og Finland for å verna mot alt vondt. I norrøn tid var treet vigd guden Tor……. I Noreg knyter det seg særleg magiske førestillingar til flogrogn, det vil seia rogn som har spira og slege rot oppe i andre tre. Ski laga av slik rogn skulle gå mest av seg sjølv, økseskaft av flogrogn gav vern mot sjølvhogg, og rogn brukt i ymse reiskapar skulle gje vern mot trolldom og vonde makterog det opptrer i fleire segner. «

Når det er mykje rognebær blir det alltid spørsmålet om det blir mykje eller lite snø komande vinter. Det blir sagt at mykje bær gir snøfattig vinter fordi rogna ikkje kan bære tungt to gonger. Andre meiner at mykje rognebær gir snørik vinter for bæra skal vere mat til fuglar og dyr gjennom vinteren. Det er tvilsomt om rogna kan fortelje oss om vêret som skal kome. Men mykje rognebær fortel om vêret som var.

Meir frå Wikipedia:» Rogn blir nytta i treforedlingsindustrien og som fyringsved. Rogneveden er hard og seig, og eignar seg godt som dreieemne og som skaft til ulike verktøy. Tidlegare vart rogn òg brukt til å lage ski og på grunn av styrken har det og vore vanleg med rogn til sleggeskaft. Borken kan brukast til garving og har òg vore brukt som dyrefôr….. Bæra er sure, men kan nyttast i til dømes rognebærgelé. Frysing av bæra gjer dei mindre sure, men senker òg innhaldet av pektin slik at dei blir mindre eigna til gelélaging. Rognebær skal òg vera ein viktig ingrediens i brennevinet Gammel Dansk…….Tidlegare blei rognebær brukt som urindrivande middel, mot nyrestein og mot skjørbuk.«

ICM – intended camera movement – fire forsøk med kamerabevegelse under eksponering og litt hjelp av vinden.

Rognebær fotografert med «rognebærfilter» i forgrunnen.
Ein dag etter regnværet – dråpar med linseeffekt
Haust i skogen

Her er brukt det eg har av linser – frå Nikon 14-24 mm til Nikon 200-400mm telezoom samt Nikon 105mm Macro. Kamera er hovedsaklig Nikon D850

2021 VEKE 36

Bloggtema er invasive eller invaderande planter og dyr. Lupin og brunsnegle er døme på invasive artar. Pukkellaks opprinneleg frå Stillehavet, er eit anna døme. «Invasive arter er dyr og planter, der spredes til områder, som de ikke selv ville kunne sprede sig til, og som samtidig har en negativ effekt på den oprindelige biodiversitet.» Definisjon frå Miljødirektoratet i Danmark

Langs Ann-Magrits vegen her på Røros finn me tre invasive planter: Lupin, blåleddved og ildsveve. Felles for invasive planter er at dei ofte har si opprinning i ein annan verdensdel kor dei har sin funksjon og er tilpassa naturmiljøet der. Dei blir flytta til ein annan del av verden kor dei ikkje har ein naturleg plass og ingen «fiendar».

Dette biletet har tom alt-eigenskap. Filnamnet er 2021-veke-30-1371.jpg
På Island blei alaskalupinen innført rundt 1946. Hensikten var å stoppe sandflukt og jorderosjon skapt avblant anna altfor mange sauer på beite. Og no er islendingane der at alaskalupinen er i ferd med å overta øya og kampanjer for å redusere omfanget er igangsatt.

Lang vegane er det ofte lupinar å sjå- flotte er dei i full blomst med eit mangfold av fargar. Opp gjennom tida har dei blitt brukt i samband med bygging av vegar for å etablere vegetasjon fort i anleggsområdet. Lupinen blei første gongen introdusert i Norge sist på 1800-talet. Jærlupin blei dei første kalla sidan det var langs Jærbanen dei blei sådd. Seinare har hagelupin og sandlupin kome til og spreid seg langs vegar, jernbanelinjer, strender, hagar….

Lupinane har stor formeringsevne og utkonkurrerer andre artar noko som er kjenneteikn på invasive artar. Lupinen kan binde nitrogen frå lufta – ein eigenskap som planter i ertefamilien har. Dei blei derfor mykje nytta til jordforbedring.

Blåleddveden er ein annan art som har dukka opp i dei seinare åra. Blåleddveden har vore nytta som hageplante lenge – ja faktisk frå sist på 1800-talet. Dei siste 30 åra har hagebruken auka og dermed har me fått ein kraftig spredning. Blåleddveden finnes vill i Nordaust-Europa som Karelen og austover til Sibir. Det ser spesielt ut som arten trives i furuskog og skrinn bjørkeskog. Her vil den utkonkurrere stedeigne artar. I Folldal har dei erklært krig mot blåleddveden. I fjor blei det arbeida for å få planten vekk frå Kvitsanda med godt resultat. Blåleddveden spreier seg med hjelp frå fuglar. Dei blå bæra er ettertrakta og frøet blir frakta vidare til nye veksestader.

Siste invasive arten frå Ann-Magrits veg er ildsveva eller rødsveve som den ville varianten heiter. Denne finns nokre få stader i Norge ofte i tilknytning til setervoller. Planter du ildsveva i hagen så vil du fort ha fått ein venn for livet eller som ein innsendar på eit nettforum skreiv: «Syntes den Ildsveven var så fin, så jeg plantet noen for et par år siden. Nå er den absolutt over alt, selv om jeg har passet på å klippe den før den frør seg. Er det noe å gjøre med det, eller skal jeg bare resignere?» Hagevarianten kjem frå lenger sør i Europa.

Det er mange fleire invasive planteartar enn desse tre. Kanadagullris, fagerfredløs, gravbergknapp, kjempebjørnkjeks er nokre og fleire vil nok kome til.

Mange stader i landet slit ein med kjempespringfrø – ei plante frå Himalaya. Den er eitårig og produserer masse frø som «kastes» ut frå frøkapselen – ofte mange meter. Næraste plassen til Røros kor me finn den er på Kotsøy.
Rosa rogosa – heldigvis ikkje her hos oss men har okkupert den danske vetskysten. På veg inn i Norge langs kysten.

2021 VEKE 35

Forrige vekes blogg var om Femundsmarka. Denne veka blir det foto frå eit anna verneområde i Røros kommune – Skardsfjella og Hyllingsdalen landskapsvernområde. Landskapsvernområdet strekker seg frå Hyllingsdalen i Røros kommune til Nesjøen i Tydal kommune. Om ein vil ferdas her er fleire stader å starte turen: Torsvollen i Hyllingsdalen, Vauldalen, Ridalen og Stuggudal i Tydal.

Fjella i synsranden var dagens turmål.

Landskapsvernområdet ligg hovedsaklig i Gåebrien sijte (Riast Hyllingen reinbeitedistrikt) sitt område. Dei sørsamiske navna er mange og fortel om lang tids bruk : Guevtele, Guevtelesjaevrie, Soenehkejaevrie, Soenehketjahke…. Og dette som for meg er uberørt villmark er eit samisk kulturlandskap med spor etter lang tids bruk. Synleg for den som veit kva ein skal sjå etter. For ein dagsbesøkande er det reinen som minner oss om historien og bruken av fjellområdet.

Eg snudde på 1297 moh med utsyn mot Rien, Aursunden og resten av verda.

Fleire gonger tidlegare har eg vore inne i landskapsvernområdet – første gongen faktisk lenge før vernet blei ein realitet. Den gongen gjekk turen frå svenskegrensa via Grøndalen, Hyddsjøen, Vigelssjøen og fram Hyllingsdalen til Torsvollen. Flott tur! Seinare har det blitt kanoturar, fugleturar og korte molte- og soppturar for det meste i utkanten av verneområdet.

I forrige veke blei det tid til ein dagstur. Fjellet Ijsengealta på 1525 moh var turmål. Turen starta frå Movollen i Ridalen. Dit går det an å komme med sykkel frå rv 705. Turmålet var fjellet Ijsengealta på 1525 moh. Nå kom eg ikkje dit – vegen innover og oppover blei for lang sjøl om eg starta heimanfrå før sola stod opp. Stiar å følge er det ikkje mange av her – i alle fall ikkje der eg valgte å gå. Dette er eit område med lite ferdsel. Det går ein sti frå Møsjøen i Tydal inn til Vigelsjøen.

Haustfargar kan vere så mangt – her er det bregnene som har fått ein guloransjebrun-farge
Det er desse grå nakne overflatane som sett sitt preg på fjella her.
Ijsengealta på 1525 moh lengst borte her. Kom hit til dette vatnet på 1297 moh – ca 1 km og 225 høgdemeter att før toppen. Det sørsamiske navnet Ijsengealta er samansett av to ord; «jijse» – kvit som rim og «gealta»sammenhengande langstrakt fjelltopp/ høgaste toppen av høgt fjell. Beskriver fjellet på ein god måte
Snøull som slepp frøa – fotografert med litt lang lukkartid.
Vieren musøyre er kalla for verdens minste tre. Vi forbinder vel ikkje denne krypande planten i vierslekta med eit tre – men vi kan godt bruke betegnelsen tre. Fleirårig, vedaktig stamme, snitter vi stammen kan vi telle årringar, ein stamme – ikkje fleire som buskar. Les i Forskning om musøyre. Her høgt oppe i 1200 moh slapp musøyra frøa denne dagen- frø med … som gjer at dei fraktes med vinden til nye vokseplassar.
Fjellrypa eller skarven høyrer heime her opp blant lavkledde steinar. Her ei fjellrype som eg tok mange mange foto av – brukte lang tid på å åle meg inpå ho og ho var tolmodig med fotografen i ein halvtimes tid. Såg 12 fjellryper tilsamen på turen.
Landskapsvernområdet ligg som sagt hovedsaklig i Gåebrien sijte (Riast Hyllingen reinbeitedistrikt) sitt område. Reinen høyrer heime her.

Skardsfjella-Hyllingsdalen landskapsvernområde – er ein del av eit større nokså uberørt områdepå norsk og svensk side av grensa