2021 VEKE 4

«Månenedgang» og soloppgang er tema for bloggen med foto frå Storwartz-området. Det har blitt fleire fotoøkter i dette området sidan årsskiftet. Området har som eg har skrevet om før, mange kvalitetar: Det åpne landskapet, lyset, bygningane, historia i kulturminna frå over 300 år med bergverksdrift, stjerneklare netter utan «lysforureining», stillhet….

Klassisk vinter og fullmånemotiv. Med Gamle Storwartz som forgrunn blir det fint synes eg.

Denne gongen var det kulde, morgonlys og fullmåne som trakk meg opp der. Men eg blei litt skeptisk då skodda låg tjukk nede på Røros og oppover Hitterdalen. Heldigvis forsvann skodda jo lenger opp eg kom i Olavsgruveveien og månen stod perfekt over Gamle Storwartz med ein djupblå nattehimmel som bakgrunn.

Gamle Storwartz sett frå ein annan vinkel denne morgonstunda
Dei første solstrålene treff Hummelfjell (1543 moh) i bakgrunnen. Gamle Storwartz ligg på ca 875 moh mens flotasjonsverket i forgrunnen ligg 830 moh.
(Panorama samansett av to foto og etterbehandla i Lightroom.)
Stigerboligen har eg fotografert mange gonger – her frå ein anna vinkel enn den vanlege med soloppgangen rett bak Vigelfjella.
Første solstråler treff ei høgd ved Storwartz. Dei kalde blåfargane blir gradvis bytta ut med mjuke rosafiolette fargar .
Det blei ei god og kald fotoøkt som toppa seg då eg etter litt manøvrering på vegen «fekk» månen perfekt mellom husa på Gamle Storwartz på heimturen! ( Foto beskåret i overkant.)
Månelanding på Storwartz – (Nikon D500+Nikon 500mm)

Fotoutstyr: Nikon D850, Nikon 70-200mm, Nikon 24-70mm

2021 VEKE 3

Landets «humleeksperter» godkjente nyleg min observasjon av ei kløverhumle- dronning her på Røros 7.august i 2020! Kløverhumla – Bombus distinguendus -er sjeldan, og desverre ført opp på rødlista med status Kritisk trua. I likhet med fleire humleartar knytta til kulturmark og «gammeldags» småskala jordbruk, er arten i tilbakegang. I Trøndelag er det ikkje gjort observasjoner av kløverhumle-jfr Artsobeservasjoner- sidan 2017. Kløverhumla er ei stor langtunga humle – opptil 2 cm lang. Arten er som navnet antyder knytta til rike forekomster av rødkløver.

På Røros er dette første observasjon av arten. Spørsmålet om det fins ein liten bestand kløverhumler her på Røros, får vere ein oppgave å finne svar på til sommaren. I boka Humler i Norge står det at nyare funn indikerer at arten kan ha preferanse for områder med sand – og denne observasjonen er gjort ikkje så langt unna Kvitsandområdet.

Kløverhumle
Kløverhumle

Ja humler er interessante skapningar. I fjor brukte eg tid på å fotografere fleire artar, og eg fekk sjå fleire for meg nye humleartar. Til fotografering nyttar eg Nikon D500 eller Nikon D850 med ulike linser men hovedsakleg: Nikon 105 mm Makro og Nikon 200-400mm. Humler er flyktig vesen som utfordrar både optikk og fotograf! Forholdet mellom skarpe og uskarpe foto er nok ikkje betre enn 2:1000!

Kysthumle – alle humler er vakre men denne er ekstra vakker! Arten finnes spredt langs kysten frå Agder til Lofoten. Næringssøk på rødknapp. Stokkøya, Trøndelag.

Fuglar har eg greie på. Ser eg ein fugl greier eg ofte i løpet av eit brøkdel av eit sekund å artbestemme den. Jizz-faktoren -lokkelyd, flukt, drakttrekk eller liknande – gjer at eg som oftast bestemmer kva art det er. Etter å ha hatt ornitologi som hobby i over 50 år skulle det jo bare mangle.

Humler er eit nytt interesseområde for meg. Kragebånd, skutellbånd, ryggplater, T1, T» osv er faguttrykk som krev mykje konsentrasjon. Artsbestemming av humler er så langt krevande og bruk av feltbøker, tankebruk…og studering av foto i ettertid tar mykje tid. Men det går framover: Lushatthumle, hagehumle, tyvhumle, markhumle, åkerhumle og jordhumle tar eg til å bli familiær med. Men det er fleire…. tilsaman 35 artar i Norge.

Steinhumle (til venstre) og åkerhumle
Åkerhumle søker næring på fagerknopp.

Mine «humlefavorittar» er tre artar som er vanlege å se der det veks tyrihjelm – lushatthumle, hagehumle og tyvhumle. Å sitte i eit tyrihjelmkratt i juni/juli og følge med på humlelivet er ei oppleving som kan anbefalas! Dei to store humlene som med si lang tunge, når inn til nektaren i blomsten. Den mindre tyvhumla tar snarveien – bit hol på blomsten og sug næring direkte.

Lushatthumle
Hagehumle
Tyvhumle – hann

Jordhumler er og vanlege – i september er kunstige biotopar som potter med lyng ein plass å finne dei.

Lys jordhumle hann
Lys jordhumle

Humler – trur det er tyvhumler – som gjekk amok i valmuepollen:

2021 VEKE 2

Veke 2 går mot ein slutt og framleis er temperaturen under 20 kuldegrader. Kulde blir derfor eit gjennomgående tema for denne vekas blogg med foto frå forrige veke og frå dei siste dagane.

Dette biletet har tom alt-eigenskap. Filnamnet er 2021-veke-2-0693.jpg

Hitterelva eller Hyttelva renn stri i utkanten av Røros sentrum. Når temperaturen beveger seg mot minus 30 og lyset frå sola svinn henn, er det spennande å fotografere i elva. Det må streng kulde til for at vatnet skal fryse. Og stort sett er det alltid litt rennande vatn å sjå. og fotografere. Lange lukkartider – opptil 30 sek – og vatnet får eit plastisk uverkeleg inntrykk. Det endelege resultatet er aldri gitt. Denne gongen blei det rett dystopiske uttrykk. Figurar frå Nerdrums univers hadde passa inn her.

Dette biletet har tom alt-eigenskap. Filnamnet er 2021-veke-2-0717.jpg

Fasinerande å komprimere 30 sek inn i eit foto – 30 sekund er mange mange øyeblikk. 30 sek er t.d. 30 000 eksponeringar på 1/1000 sek!

Frå gruvene på Sextus sig det ut mineralrikt «varmt» vatn som ikkje frys så fort. Streng kulde legg eit islokk på sigevatnet og kvite frostkrystallar pynter opp mot ein bakgrunn av okerfarga gruveslam.

Då kulda slapp litt taket, blei lufta fyldt med dalande frostkrystallar. Med motlys frå ei låg sol fekk eg festa dette øyeblikket på «filmen».

Fototeknikken ICM – Intended camera movement – har eg vore innom før på bloggen. Her eit par resultat med snø, nedrima skog og ei låg formiddagssol.

Femunden er islagt – offisiell isleggingsdato blei 6.1. Kulde og fuktig luft hadde danna eit tjukt rimlag på isen slik at det ikkje blei optimale skøyteforhold. Frå Sandodden mot Flenskampane

2021 VEKE 1

Klassisk Rørosmotiv – Bergstadens spir mellom to slagghauger. Fotografert ein time før soloppgang.

Året 2021 har starta med med «god gammaldags kulde» – dagar med temperatur ned mot minus 30°. På flyplassen er det målt minus 30,1° som minimumstemperatur. Gjennomsnittemperaturen her på Røros er minus 11,2° i januar. Januar i fjor var mildare – gjennomsnitt minus 2,8° med minimumstemperatur minus 24,6° 10.januar. Makstemp var heile pluss 8,2° 1.januar.

Kulda fordrer fyring – både heime og ute!

Sola står opp i 1/2 10-tida og går ned før tre. Ein naturfotograf sa at denne tida av året er flott -tre timar soloppgang og tre timar solnedgang -nesten Nirvana for ein fotograf.

Når temperaturen er så låg som nå, er himmelen ofte klar. Eg har farta litt rundt i kommunen – Storwartz, Sextus og Røros sentrum – for å få med meg lyset. Det har blitt foto frå tida rundt soloppgang og solnedgang – timane når natta vik for ein ny dag og timane når natta kjem att etter ein snartur rundt jorda. Og foto av kuldegrader.

Frå Storwartz – sola på veg opp.
Natta må vike for dagen. Langvarig kulde og høg luftfuktighet skaper flotte bilder.
Den gamle taubanestasjonen på Sextus – nedisa i minus 25°. Forfallet blir ekstra tydeleg då!
Elva gjennom Røros – Hyttelva – frys til og flotte formasjonar blir danna. Lokalt heiter det at elva «kjøve» . Vatnet frys nedanfrå og elva stig. Elva som kjøver er eit godt bilete på kuldegrader.
Solnedgang i sørvest – sett frå Storwartz med Hummelfjellet til venstre og Øvre Storwartz til høgre.
Hyttelva frys, det fyres og det går mot ei ny kald natt.
Sola har gått ned…..
og nordlys og stjerner overtar himmelrommet.

2020 VEKE 53

Året har 365 dagar og 52 veker. For å få alt til å gå opp må kalenderen ha ei veke 53 med jevne mellomrom. 2020 var eit slikt år med 53 veker.

Årsskiftet er ofte forbundet med tilbakeblikk og tankar om det nye året. Ein dag då me både ser bakover – den gamle tid, framover – den nye tid og opp mot himmelen- håp og forventninger. Fire foto illustrerer årsskiftet.

2020 VEKE 52

Eit år til med blogg – 51 innlegg med tekst og foto av stort og smått. Bloggen starta eg i 2013 med eit mål om å fotografere regelmessig – ikkje berre fotografering i samband med ferier og reiser. For meg var dette ein måte å bli bevisst fotomotiv i nærmiljøet samt å arbeide meir med teknikk for å beherske dyrt fotoutstyr. Informasjon om bloggen blei sendt ut på sms til venner og kjente men eg trur ikkje at så mange las det eg skreiv. Etter første året blei det av ulike grunnar opphald til 2016.

Frå bloggen 2013 – kajakktur saman med Øystein Thorsen på Lysefjorden i Rogaland. Her på veg inn mot Preikestolen.

Det er arbeidsomt å «legge ut» foto kvar veke – og ikkje alle innlegga tåler etterpåklokskapens nådelause blikk. Men det er utviklande- eg har lært meg ulike fototeknikkar som ICM og fotostacking. Fotografering og blogging har og ført meg inn i humla (og andre insekt) sin fasinerande verden.

Humler er fasinerande dyr som eg har lært å kjenne gjennom fotografering. Her ei tyvhumle .

Ornitologi er eit fagområde som eg kan mykje om i utgangspunktet. Men så snart noko skal skrivas er det viktig å lese seg opp for å unngå å skrive feil. Blogginga har vore med å skjerpa interessa for tovinga fjærkledde skapningar.

Dvergsnipe

Fotografering og bloggskriving har og inspirert meg til å konsentrere meg om enkeltområder- og i år har Skårhåmmårdalen og Storwartz vore favorittfotomotiv. Eit område kan fotograferas frå mange ulike vinklar, med ulike perspektiv, til ulike tider av døgnet og gjennom heile året.

Ein av året siste fototurar gjekk til Storwartz for å fotografere i skumringstimen eller blåtimen. Det tjukke skydekket gjorde at lyset var «utfordrande».

Ein sak eg har blitt meir og meir bevisst på er «folkeopplysningsaspektet» når eg kombinerer foto med fagstoff. Fagstoffet som oftest er av naturfaglig karakter, bør vera kort og konsist. Det er vel læraren i meg som blir trigga her.

Bloggen gir eit utdrag av fotograferinga mi – det er ikkje berre natur og kulturminner eg liker å fotografere. Fly, tog og skip er og ynda motiv men på ein liten stad som Røros er det langt mellom fotoobjekta. Skipsfarten er jo representert med Fæmund II i eit par sommarmånader!

Forsvarets Herculesmaskin «Frøya» på kort Rørosbesøk i desember.

Tidlegare bloggar er framleis tilgjengeleg på nett:

2013 – veke for veke Røroskua fekk eigen bloggpost i 2013.
2016 – veke for veke Sleggveien sett frå ein annan vinkel enn den vanlege, Litt bearbeida i Adobe Lightroom.
2017 – veke for veke Nede i eit gruvehol ved Klinkenberg – nord for Aursunden. I ei kort stund lyste morgonsola opp bergveggen i gruvholet.
2018 – veke for veke Kiting og skigåing ved Storwartz . Kalla fotografiet for Sommerfuggel i vinterland
2019 – veke for veke Ein spretthale – knaps synleg med det blotte øye -på ein rødkløver . Fotografert med eit makroobjektiv – Laowa 25mm med opptil 5x forstørring.

2020 VEKE 51

Morgontur til Synnervika og Sandodden ved Femunden for å se sola stige opp over Femundsmarka- og fotografere lyset og sjøen. Eg tok meg ut til Sandodden  i 8-tida – i god tid før soloppgang.  Tre plussgrader, mørke skyer og sørleg frisk bris lova ikkje godt for fotograferinga.  Og spektakulær soloppgang blei det ikkje – knapt sollys å sjå i aust.

Femunden frys i perioden mellom november og januar. Tidspunktet varierer frå år til år. I 2010 var det flott skøyteis allereie i månadsskifte november/desember. I fjor på denne tida var sjøen islagt her i nordenden på denne tida. Denne vinteren blir Femunden nok ikkje islagt før uti januar. Temperatur, snøfall, vindstyrke og vindretning er faktorar som spelar inn.  

Det har nok vore eit tynt islag på sjøen. Vind frå sør dei siste dagane har brekt opp isen og pressa isflak inn i Synnervika. Eit herleg lydbilete når tusenvis små isflak snakkar saman mens bølger og vind står for bakgrunnsmusikken.

Frå Sandodden er utsynet godt. På austsida av Femunden ligg grensefjella med Viglane, Skjebro, Svuku og Elgåhogna. På vestsida troner Flenskampane. Under her har eg samla saman foto frå tidlegare år tatt i tida rundt islegginga.

Dette biletet har tom alt-eigenskap. Filnamnet er 2020-veke-51-0991.jpg
I 2007 låg isen slett og fin utan snø rundt juletider.
Sparktur på Femunden
2010 -isen la seg i månadsskiftet november/desember.
2011 – isen har nettopp lagt seg.
2013 – tidleg desember. Lang eksponering lurar ein til å tru at isen har lagt seg – men vatnet er ope.
Dette biletet har tom alt-eigenskap. Filnamnet er 2020-veke-51-3.jpg
2016 – tidleg desember og tynn ishinne.
2019 – juletider og sjøen lukker seg her i nordenden. Det skulle enda gå mange veker før heile sjøen var islagd

2020 VEKE 50

Skårhåmmårdalen rommer så mangt – akkurat no eit isslott! Ein liten bekk som sildrer ut over eit stup, dagar med kuldegrader- vassdråpe for vassdråpe reiser isslottet seg. Ikkje stort, prangande og mystisk som isslottet i Tarjei Vesaas roman Is-slottet frå 1963 – romanen om ungjentene Unn og Siss. Unn går for langt inn i den frosne fossen, og Siss kjempar ein lang vinter mot frosten i sitt eige sinn.

«Det var eit trolldoms-slott. Her måtte ein prøve å koma inn såsant der fanst inngang! Der var sikkert fullt av rare gangar og portar – og inn der måtte ein.»
«Vintersola hadde omsider komi så høgt at ho slapp ned til ispalasset. Den seine, kalde sola hadde likevel mykje av si kraft. Strålane gjekk gjennom tjukke isvegger og vinklar og brester, og braut lyset i underfulle mønster og fargar, så det trøysteslause romet dansa. Istappane ned frå taket og dei som vaks oppover ifrå golvet, og sjølve dropane og alt dansa med i dette lyshavet som braut inn. Medan dropane glimta og storkna og glimta og storkna, og gjorde for kvar gong det vesle romet ein drope mindre. Det skulle fyllast. «
«Det stengde is-slottet har liv. Dei har sjølve lånt det livet. Lys og liv til den døde isblokken, og til den stumme tida etter midnatt. Før dei kom, stod fossen og dura trøysteslaust i blinde, og iskolossen var berre den ferdige stumme døden.»
«Ho var midt i ein forsteina skog. Is-skog. Vatnet som hadde sprute her ei tid, hadde laga stammer og greiner av is, og små-tre stakk opp or botnen mellom dei større. Her var óg ting som ikkje kunne kallast anten det eine eller det andre – men det høyrde til på ein slik stad, og ein fekk ta alt som høyre til.«
«Det sterke mars-solskinet stod rett på henne, så ho var innkransa av glim og lys. Alle slags lysande skråstrek og bjelkar, underlege roser, isroser og is-stas. Prydd som til den største fest.«
«Ingen kan vera vitne når is-slottet stuper. Det skjer om natta, etter at alle barna er i seng. Ingen er så djupt inniblanda at dei kan vera med. Ei bølgje av lydlaust kaos rister nok lufta like bort i fjerne sovekammers, men ingen blir vekt og kan spørje: Kva er det? Ingen veit det. No går slottet i fossen, med løyndomar og alt. Det går hardt for seg, og så er det ikkje meir.»

Sitat frå Is-slottet av Tarjei Vesaas.
Fotografert med Nikon D850 og Nikon 14-24mm/24-70mm. Siste foto med litt «lysmaling». Alle foto lett bearbeida i Lightroom

2020 VEKE 49

Storwartzområdet er mitt «favorittfotoområde» på Røros for tida. Her er det utsyn og vidsyn til alle himmelretningar – Storskarven, Sylane og Skardsfjella i nord, Storviglen og Svuku langs grensa i aust mot Femunden, Hummelfjell, Tron, Rondane i sør….. Og så alle spora og minnene etter 333 års gruvedrift.

Då me fekk ein liten smak av rett vinter i forrige veke med temperatur ned mot minus 20 og klår himmel, måtte det bli fototurar opp dit. Ein «morgontur» når sola står opp i 9-tida og tur rundt solnedgang i 15-tida. Ein nesten full måne gjorde og sitt til at det blei gode fotostunder.

Morgon på Storwartz. Utsyn i sørvestleg retning. Nattskyggen «skyves» vestover. Det har blitt mange foto av Øvre Storwarts, men ståstad, tidspunkt på året og døgntid, vêr og vind gjer at ingen foto blir like.

Etterkvart som eg har brukt området har eg funne mange spennande fotopunkt. Quintushøgda og Sommerhøgda er fine plassar å stå om det er Storwartz i det store landskapet som skal fotograferas. Dersom det er «det lille» Storwartzlandskapet som er tema, er områda ved slamdammen utmerka. Og her er det jo og mange spor etter gruvedrifta- gråbergvelter, gruvehol, vegar—-motiv i mengder.

På Storwartz er det spennande å vere når natta sig på. I aust rullar nattemørket fram som ein mørk vegg. Me ser det som ei mørk rand som blir større og større, kjem nærare og nærare og sluker lyset. Tilslutt er det mørkt. Om morgonen det same men omvendt. Ei lys stripe i aust som nærmer seg og skyv nattemørket vekk foran seg vestover.

Kveld på Storwartz – sola har så vidt forsvunne bak Hummelfjellet. Øvre Storwartz er med – eit godt holdepunkt i landskapet. Nede i dalen ligg tjukk skodde. Krevande å fotografere motiv med så store kontrastar. Her er det brukt delt filter – for å undereksponere himmelen og overeksponere forgrunnen. Det er lett å gå i fella med å «dra til» metningsknappane og få skikkeleg «gyllenfarga» facebook-himmel!

Landskapsfotografering er ikkje lett. Eg har det slik at eg må bli kjent i og med landskapet. Eg kom flyttande til Røros frå Rolvsøy i Vest-Finnmark i 1985. Landskapet på Rolfsøya er dramatisk med høge fjell, karakteristiske næringar, fjordar, holmar…. og himmel og hav i kontinuerleg endring. På 71 grader nord er det mykje vær! Eg synes sjøl at landskapsfotografia mine derifrå blei bra og at eg fekk fram det karakteristiske med naturen i Vest-Finmark.

Å kome til Røros sommaren 1985 blei i så måte eit antiklimaks – har var ingen ting å fotografere! Flatt, skog, ingen vind…….. eit stilleståande landskap og fotografia blei «flate». Og det endte med at fotoapparatet blei lagt på hylla i ein 15 års periode.

Solnedgangen fotografert frå Quintus med flotasjonsverket på Storwartz i forkant.

Etter kvart har ting endra seg. Rørosnaturen er under huden – eg ser storheten i naturen og mange mange motiv! Og føler at eg greier å få fram karaktertrekka ved ulike stader som td Storwartz-området. På Storwartz er det vidsynet som slår ein, «høg himmel» er jo eit uttrykk som brukes ofte. Lyset fjella rundt og fargane. I timane før og etter soloppgang og solnedgang er det artig å fotografere her.

Endå meir solnedgang – denne gongen frå litt nedom gruveområdet fotografert med vidvinkel 14 mm
Ei einsleg furu mot kveldshimmelen – fortropp til furuskogen som sakte ét seg oppover. Kor furua står – du finn ho på bilde 2.

Mellom Olavsgruva og flotasjonsverket på Storwartz går det ein taubane gjennom det ødslege gruvelandskapet. Malmen blei frakta frå gruva med taubanen. No er anlegget restaurert og satt i funksjonell stand. Dette er eit objekt eg har fotografert fleire gonger utan at det har blitt noko nemneverdig resultat. Her er synes eg at det begynner å nærme seg. Fotoet er beskåret i overkant.

Meir taubane – nesten ein time etter solnedgang . Var litt sein med å rigge opp fotoutstyret her – og mista det magiske lyset som er når sola har gått ned og snøen reflekterer himmelens lystråler. Blåtimen kalles det – den korte tida kor lyset er rett blått – ikkje berre fotoblått.

Ein annan variant av taubanen – månen trilla tilfeldigvis forbi- og eg hadde kamera klar!

Stigerboligen – Klettjønnbrakka -mellom Klettjønna og flotasjonsanlegget er eit populært fotoobjekt. Stigeren var arbeidsleder ved gruva. Dette huset blei satt opp som kontorbrakke ved Muggruva og blei flytta hit i 1938 og var bebodd fram til 1972.

Fotobladet Magasin.no publiserte nylig tre foto av huset tatt av tre ulike fotografar. Og det blei tre ulike uttrykk. Her er to av mine foto frå forrige veke.

Og tilslutt nokre få månefoto frå då månen kom til syne over Skardsfjella

2020 VEKE 48

Eg er der i livet kor nåtida går fort, framtida krymper – og fortida utgjer ein stadig større del av det levde livet.

Familiefoto frå Lofthus, Ullensvang frå ca 1896. Tippoldeforeldre og oldeforeldre. Morfar blei født året etter.

I «skuffer og skap» har eg som sikkert mange andre, liggande store mengder foto: Fotoalbum, innramma veggbilete, konvoluttar med svartkvitt negativ eller gamle svartkvitt fotografi, stablar med fargebilete, dias frå eigen produksjon…….. Fotografi etter far, mor, morfar, farfar og andre slektningar. Fotografi som har blitt tatt vare på fordi dei betydde noko for nokon, fotografi som i vanvare har blitt stukke inn i ei bok, eller har blitt liggande nederst i skuffa og overlevd mange opprydningar. Fleire fotografi har hengt på ein vegg utan at eg har tenkt over kven, kor og når.

Dette fotografiet fann eg tilfeldig limt inn i eit fotoalbum far hadde med teksten «Bellhouse i storm». Eg har skreve om farfar min frå Stavanger tidlegare i bloggen. Han seilte ut som 17-åring i 1915 og var med stålbarken Bell frå London via Panamakanalen til Japan og attende rundt Kapp Horn til skipet blei torpedert litt sør for England i 1916. Han tok vare på attestar o.l. og med det som utgangspunkt har onkel Oddvar Thorsen og eg rekonstruert sjømannslivet hans fram til han mønstra av i 1960. Bellhouse var eit anna seilskip han seilte med som styrmann frå 1919-1921. Ein finn ut så mangt: Bellhouse blei bygd i 1903 og fekk navnet Regina Elina. I 1936 blei skipet hogd opp men gallionsfiguren er tatt vare på og kan i dag ses i Mariehamn, Åland på sjøfartsmuseet der!

Eit foto av mannskapet på stålbarken Bell frå 1916 kor farfar min var med, var vel det som sette ting i gang. På eit tidspunkt fant eg ut at dette måtte eg finne utav meir- samle saman og systematisere. For gjer ikkje eg det no, så går mange ting i glømmeboka og fotografia blir berre fotografi! Sidan fotografi er utgangspunktet så går eg attende til slutten av 1800-talet. Eg har ikkje ambisjon om å lage ein komplett familiehistorie – men gi litt liv til ein del av dei bileta eg har. Slik kan muligens fotografia leve vidare i vår digitale framtid og vere til glede for framtidige etterkommare. Og no er eg der at eg samlar saman dokumentasjon frå skuffer og skap og bøker og snakkar med dei som enda lever og husker.

Artig foto frå Lofthus, Hardanger – ca 1937. Fotograf Åmund Eidnes?

I dag fotograferar me «heile tida» – men kva som skjer med fotografia er noko uklart. Eg er redd at mykje dokumentasjon – både privat og offentleg vil forsvinne i lag med kaserte pc-ar eller telefonar. Eller at mengden foto blir så overveldande at me ikkje orker å gå i gang med å redigere. Då eg starta å fotografere var det mest slik at me måtte tenke oss godt om før utløsarknappen blei trykt ned. Og mellom kvar eksponering måtte filmen trekkas fram. (Om du ikkje hadde motor på kameraet då.) Det var berre 36 filmar i kvar rull. I dag er snarare problemet at det er for lett å trykke på utløsarknappen – og i løpet av få sekund er det tatt 36 foto.

Men det er ikkje berre fotografia som er viktig å ta vare på. Også skrevne kjelder: Dagbøker, avisartiklar, brev, postkort…….

Eit fotoalbum i skinn kjøpt i Rio i 1948 er starten på far min si tid som sjømann. Han starta som smøregutt på MT Bergeland. I albumet er det foto som fortel om dei fyrste åra på sjøen – frå ei tid då sjømennene kunne vere heimanfrå to år og lenger. Hyrekontraktar og sjømannsbøker er god dokumentasjon saman med datidas «snap» – postkort! Album har den fordel at dei er «analoge» og ikkje avhengig av operativsystem og skiftande fil-typer.
Innskrift i ein gamal familiebibel frå 1867 først tilhøyrande fiskar Jonas Lie – tippoldefar – fortel og sitt. Trur det må ha vore dotter hans – mi oldemor Johanne Karoline – som skreiv dette: «Far døde 11.juni 1911. Kullseilte blev begravet 17.juni» og Bibelen fekk ny eigar ! Frå gamalt blei Bibelen brukt som ein stad kor ein noterte store hendingar i livet. Saman med familiefotografi frå rundt århundreskiftet fortel dette mykje.
Morfar min begynte å skrive dagbok då han gifta seg med mormor i 1928. Siste innskrift er dagen han døyde – 26.12.1970. Fleire tusen tettskrevne sider ! Og saman med mange foto blir dette eit interessant tidsbilete. Her ei side frå årsskiftet 1929/1930.

Ikkje alle er like lette å finne og like synlege. Mormor og farmor etterlot seg ikkje noko skriftleg og heller ingen foto. Men dei er med på mange foto, og farmors hefte om FILET-ARBEIDER fortel mykje om hennes interesser.

Eit hefte om Filet-arbeider – ein handverksteknikk – skreiv farmor på 50-talet- og heftet er arkivert Nasjonalbiblioteket!

Ein del foto

Foto frå arbeidslivet er det lite av- far på tankbåten MT Bergeland sist på 40-talet.
Tidlege foto er ofte portrettfoto eller gruppebilete tatt i samband med bryllup og åremålsdagar. Her eit foto frå dagleglivet – ein strandtur i 1934. Mormor og morfar leide drosje for å kome ut til strendene på Jæren. Morfar etterlot seg mange foto frå dagleglivet- frå den tida det var stølar på Hardangervidda, slottearbeid, frå det daglege arbeidet som lærar….
Koseleg stund saman med bestefar i Hardanger- Besten. Ca 1932.
Klassefoto frå farfar sin skulegang i Stavanger- må vere frå rundt 1907. Rein gutteklasse i byen!
Klassebilete frå rundt 1905 – Lofthus, Hardanger. Både jenter og gutar på skulane på landsbygda.
Foto som dette er artig å finne – hytteliv ca 1940?
Oldeforeldre med barn og to svigerbarn – ca 1925?
Foto frå Lofthus, Hardanger. Litt vrient når det ikkje finnes albumtekst som tidfester og seier noko om anledning. Men må vere tatt midt på 20-talet.

2020 VEKE 47

Stranda mellom Hedlestø i Sola kommune og Sele i Klepp kommune i Rogaland oppsøker eg kvar gong eg er på Jæren. I forrige veke bydde Rogaland på variabelt vêr med vind, regn, skodde og solgløtt. Havet som speglar vêret, gjekk langt inn på stranda. Bølgene såg ut til å ta med seg litt av stranda attende til havet.

Strendene våre og dei kystnære områda har mange brukarar og funksjonar- folk, dyr, fritid, næringsutøving…. Blogginlegget visernoe av bruken og litt av den rike naturen her.

Bølgesurfing har blitt ein svært så populær aktivitet langs strendene. I den lyse delen av døgnet er dei svartkledde å sjå «overalt». Som selar ligg dei uti havet – ofte berre med eit svart hovud stikkande opp, ventande på ei ny bølge. Her er ein som traff rett bølge og rei innover med flott teknikk.
Strandtur – rusle eller gå langs strandkanten mens Nordsjøen gjer sitt beste for å overdøva samtaler og høgttenking. Kvit sand med varierande fashet – og bølger som innimellom skyller innover stranda – bringer med seg tare, skjell. rekved eller plast. Hedlestø og Sele er eit populært turområde . Eg kom der som første mann på sundagen. Etter to timar stod det ca 50 bilar på parkeringsplassen.
Hummerfiskar på veg for å trekke teinene?
MS Bergensfjord frå Fjordline på veg frå Risavika i Sola til Hirthals i Danmark. Dette er ei ferge som nyttar gass som drivstoff. Til normalt seiler den nord til Bergen – men ingen ting er normalt for tida. Skipstrafikken er stor langs kysten her. Appen «Marine Traffic» som fortel navnet på skipet, kor det kjem frå og er på veg og mykje mykje meir, er eit «must»!
Feistein fyr er eit ynda fotoobjekt – spesielt når det stormar eller sola går ned. Her eit gråvêrsfoto med strand, himmel og fyret uti havet der – fotografert med vidvinkel.
Feistein fyr med steinar forma av is og hav som forgrunn
Store mengder stortare driv på land – fin forgrunn til eit hav fotografert med lang lukkartid.
30 sekund hav. Bølgene vasker opp på stranda og trekk seg tilbake. Når lukkartida er 30 sek, iso er 64 og eit gråfilter sit på linsa blir det slik.
Eit foto til av havet som strekker seg oppover og oppover stranda- og umerkeleg legg att litt sand eller tar litt sand med seg attende til havet. Høg vannstand desse dagane – og pålandsvind – gjorde at stranda var smalare enn vanleg.
Ein stad langs stranda ligg ein flytekai i betong som dreiv på land ein gong for lenge sidan. Tida og havet gjer sitt for å bryte den ned men det tar tid! Betongen dekkes av alger som gjer gode levevilkår for krepsdyr og slikt. God plass for fjæreplytten å finne næring.
Fjæreplytt – vadefugl som overvintrar langs kysten og hekker m.a. i norske høgfjell som Lyseheiane i Rogaland, Kjøli i Trøndelag og Hummelfjell i Innlandet.
Skjærpiplerka – sterkt forstørra foto – er her året rundt. Skjærpiplerka er «kystslektningen» til trepip- og heipiplerke som er vanleg her på Røros og ellers i landet i sommarhalvåret.
Gjerdesmetten – sterkt forstørra foto- overvintrar her ut mellom stein, tare og marehalm. Så lenge det ikkje blir for kaldt så lever «Per Smogar» (lokalnavn) godt. Kalde vintrar fører til at bestanden reduseres.
Stokkanda – vår vanlegaste og kan hende flottaste and! Trivast godt ute ved kysten mellom steinane. Finn ly her og mat.

2020 VEKE 46

Kajakken – som eg litt på spøk kallar Vanntrivsel 4 – blei lagt i vinteropplag her om dagen. Men eg må innrømme at det har vore lite «vanntrivsel» i dei siste åra. Motiverande er det derfor å kikke gjennom ein del «eldre» foto frå tidlegare års kajakkturar i Ålands skjærgård.

Minneverdig overnatting på eit skjær «next to Finland»

Ålands skjærgård – øyriket midt mellom Sverige og Finland – er eit padleparadis. Eit stort antal øyer, holmer og skjær gjer det spennande og variert å padle her. Samstundes er det langt mellom hus, hytter og fritidsboligar slik at ein kan få litt «villmarksfølelese» av å padle der. På Åland er det berre folk med bustad der som kan ha fritidshus og derfor er det ikkje så mange hytter å sjå.

Eg er ingen padlar som føler at eg behersker redskapen- kajakken – 100 %. Men når eg innimellom er inne i -bokstavleg talt – flytsona med kajakken er det herleg. Kropp og kajakk er eit – små kroppsbevegelser får kajakken til å lystre. Skli opp og ned av bølgene, søke store bølger og surfe på dei…..

Skipsleia mellom Finland og Sverige går gjennom Ålands skjærgård og det er mange av desse flytande hotella som passerer. Er ein ikkje oppmerksom på bølgene kan det bli ubehageleg spesielt når kajakken ligg på land.
Fuglalivet i skjærgarden er rikt med store mengder andefugl. Her ein flokk sjøorrar. Å fotografere frå kajakk er litt risikofylt og krever at kajakken er nokon lunde i ro. På turane her brukte eg eit lite Nikon-kamera (D3200) pluss ei 18-300mm linse. Litt for tungt når det skal hentas fram frå vantett sekk, men greit nok.
Ikkje berre sol og sommar på turane – regn og vind høyrer og med.
Etter ein dag på sjøen er det ei god stund når teltet er satt opp, kajakken er trygt på land og dagens middag kan inntas.
Tørking av klær etter ein blaut dag med vind og bølger.
Fjellduk er godt å ha når ein er blaut og kald – dette var etter ein kald, strevsom og blaut overfart til ei lita øy nord i havgapet.
Slike «naturmaleri» når sola snart står opp, gjer turar som dette minneveridige.
Å ha telt som står utan pluggar og barduner er ein fordel å ha. Svenske Hilleberg Soulo er eit godt val i så henseende.
Mange stemningsfylte stunder.
Omtrentlege ruter for padleturane rundt Åland.