2020 VEKE 5

I bloggen min for snart fire år sidan i mars 2016 skreiv eg om farfar – Thorleif Andreas Thorsen- og hans tur som førstereisgutt på stålbarken Bell. Eg synes historia er verd å ta fram att igjen for å fortelje om ei tid som var. Historia blir fort glømt.

I januar 1915 mønstra farfar som 17-åring, på seilskipet 4m Bell i London. Bell var ein firemasters (4m) stålbark, og då var Bell det største seilskipet under norsk flagg. Farfar var som sagt førstereisgutt, og denne seilasen med Bell skulle bringe han til «andre sida av jorda» til Japan og attende att. Ein tur som skulle ta bortimot 15 månader.

Bell var ein firemasta bark -eit imponerande skip å sjå til – 57 m frå vasslina opp til toppen av masta! Med full seilføring utgjorde seila 4500m2 – 4,5 mål! Ein bark er i følge Store Norske leksikon «et seilskip med minst tre master, hvorav alle har råseil unntatt den akterste, som har sneiseil (mesan). Dette er en av de vanligste riggtypene, særlig for større skip. Norges største skoleskip Statsraad Lehmkuhl er en bark.»

Farfar Thorleif Andreas Thorsen – nr 4 frå venstre i bakre rekke – reiste frå Stavanger i januar 1915 med Englandsbåten til Newcastle – 17 år gamal -for å mønstre på stålbarken Bell som låg i London. Mannskapet besto av blant anna sjøfolk frå Sandnes og Stavanger fordi «de var kyndige i både bibel og salmesang». Bell var bygd i 1901 og var i 1914 eigd av eit tysk rederi. Same året blei skipet tatt som krigsbytte av britiske myndigheter og solgt til Tønsbergrederiet Alf Monsen .

Det var krig. Tyske myndigheter meldte at også allierte skip ville bli torpedert. Bell var merka med «BELL Norway» malt på seil og med norske fargar malt på skipssida. 26. februar 1915 blei Bell buksert ut av dokk i London. Ei lang ferd starta som skulle bringe mannskapet til andre sida av jorda og attende. Etter to månaders seilas ankom Bell Baltimore. Her lasta dei oljefat som skulle fraktas til Japan. På denne tida blei eit av Cunard-linas passasjerskip senka ved Irland. 1195 passasjerar og manskap omkom! Om dette var medvirkande til at halve mannskapte mønstra av i Baltimore og måtte erstattas, vites ikkje.

Etter Baltimore gjekk ferda gjennom Panama-kanalen – som hadde åpna i 1914 – til Yokkaichi i Japan. På den tida var det kun ei handfull norske skip som årleg anløpte japanske havner.

Stillehavet gjorde ikkje skam på navnet – det tok fire månadar å krysse! Ved Galapagos blei det ein liten stopp:«….nord for Galapagosøyene kom vi inn i et område der hele havet var dekket av svære skilpadder……..fanget fem skilpadder som veide fra 50-70 kg…..Hele besetningen hadde den herligste skilpaddesuppe og kjøtt i tre dager.» skriv Karl Einar Johansen i boka om Bell.

Oljefata blei lossa i Japan. Fleire av mannskapet prøvde å rømme; «risbrennevin og geishaer trakk» skriv Karl Einar Johansen. Det kom så langt at kapteinen måtte true med pistol for å forhindre rømming, Ferda gjekk attende til Portland i USA – ein av dei raskaste seilasane over Stillehavet som nokon gong er gjort med eit så stort seilskip. I Portland lasta dei kveite for Falmouth i Storbritannia. Frå Portland seila dei sørover i Stillehavet mot Kapp Horn. Ved Pitcairn Island blei dei stoppa av etterkommere etter mytteristane frå HMS Bounty (1798), som ville bytte varer.

Bell runda Kapp Horn 23.-24. januar 2016.  28.februar 1916  praia mannskapet ein passasjerdampar utenfor Brasil for å få nytt om krigen.  Dei hadde då ikkje høyrt noko om kva som skjedde i verda sidan dei seilte frå Portland tre månadar tidlegare – 28. november året før!

30.3.1916 – eit par dagsseilaser frå England – blei Bell brakt opp av ein tysk ubåt – U44. Sidan Bell førte last som skulle til England – såkalla Kontrabande, skulle skipet senkas. Mannskapet fekk ein halv time på å forlate skipet. Sprengladningar blei plassert i Bell og detonert. Men seilskipet ville ikkje synke, og ubåten måtte avfyre ein torpedo for at Bell skulle synke. Livbåtane blei taua eit stykke mot land av ubåten og etter 19 timar blei dei tatt opp av svenske DS Stockholm og tatt med til Liverpool.

Like etter torpederinga blei det avholdt sjøforklaring. Under sjøforklaringa la skipper Ellingsen fram ein «kvittering fra den tyske undervansbaats kommandant» på at Bell var senka av ein tysk ubåt fordi «Führung von Kontrabande für England versenkt worden». Kvitteringen var stempla (!) og underskrevet G.Krame, Oberleutnant zur See.

Dette biletet har tom alt-eigenskap. Filnamnet er skjermbilde-sjc3b8forklaring-1.jpg

Det høyrer med til historia at eit år seinare var farfar ombord på seilskuta Sagitta på veg frå USA til Danmark. Sagitta blei senka aust for Shetland! Mannskapet gjekk i livbåtane og måtte ro i tre døgn før dei nådde land på Utsira.

Farfar var førstereisgutt på turen med Bell. Etter krigen seila han med med fleire skip tilhøyrande rederiet Alf Monsen i Tønsberg og med skipper Thorvald Ellingsen. Her er attesten skipper Ellingsen skreiv etter første turen med Bell:

På anmodning bekreftes herved at Thorleif Thorsen har faret med undertegnede i et tidsrum af ca 14 1/2 maaned som dæksgut og jungmand, og har han i denne tid vist sig som en flink kjær og paalidelig gut med udmærket opførsel, saa det er mig en fornøielse at anbefale ham til enhver som maatte behøve hans tjeneste.
Stavanger den 13.april 1916
Thv Ellingsen
Fører af ex 4/m bark «Bell»

Stemplet Stavanger Mønstringskontor

I 1925 – heilt på slutten av seilskutetida fekk farfar sitt «Skibsførercertifikat for seilskib af hvilken somhelst størrelse» Sertifikatet er utstedt til Thorleif Andreas Thorsen….født den 22.mars 1897 i Stavanger: lys af haar, blaa af øine, middels af høide… Etter andre verdenskrig seila han ei kort tid med Christian Radich.

Teksten her bygg på boka Bell av Karl Einar Johansen som og var førstereisgutt på Bell, «En cigar for det stolte skip Bell» skrevet av Sven Egil Omdal og trykka i Stavanger Aftenblad i 2009 samt bruk av Wikipedia, Skipshistorie.net, Sjøhistorie.no m.fl

Legg igjen en kommentar

Fyll inn i feltene under, eller klikk på et ikon for å logge inn:

WordPress.com-logo

Du kommenterer med bruk av din WordPress.com konto. Logg ut /  Endre )

Google-bilde

Du kommenterer med bruk av din Google konto. Logg ut /  Endre )

Twitter-bilde

Du kommenterer med bruk av din Twitter konto. Logg ut /  Endre )

Facebookbilde

Du kommenterer med bruk av din Facebook konto. Logg ut /  Endre )

Kobler til %s